Column

Renée Braams: 'Geen Pinksteren zonder God'

Ook voor atheïsten komt de heilige geest op aarde, denkt columnist Renée Braams.

Een jongenskoor in Leipzig. Beeld epa

'Zo waarlijk helpe mij God almachtig.' Dat vonden mijn kinderen veel beter dan 'Dat beloof ik'. Ze maakten afkeurende geluiden tegen elk Kamerlid dat in de Nieuwe Kerk op 30 april God er buiten liet. Toch zijn mijn kinderen atheïst, denk ik.

Ik ben ook atheïst, maar ik wil me geen Pinksteren voorstellen zonder God, zonder de heilige geest die vandaag op aarde komt.
Bach kan me vast helpen. Zijn bekendste cantate voor Pinksteren heet Erschallet ihr Lieder. Trompetten spelen er een grote rol in. Een van de dingen waarin ik als persoon ben gegroeid, is dat ik heb leren houden van een trompetterende Bach.

Vroeger hield ik vooral van de droevige Bach van de Matthäus en van Weinen, Klagen, Sorgen, Zagen. In de net voorbije eindeloos koude winter was het me zwaar te moede, maar volgens de cantate met de prachtige naam zijn tranen 'ons genadebrood'.

Maar nu Erschallet ihr Lieder! Mijn handen zijn weer warm als ik 's ochtends piano studeer en buiten geurt het naar natte elzenpropjes.
Met mijn Pauluskoor zingen we Händels Halleluja, over Jezus met wie het allemaal begon, en die in Bachs Pinkstercantate innig wordt toegezongen.

Bachs Pinkstercantate kunt u beluisteren op Youtube. Er staan veel versies op, een hele leuke van het Tölzer Knabenchor bijvoorbeeld, maar dat filmpje behelst helaas alleen het openingskoor. Zelf heb ik hem op cd van Ton Koopman die orgel speelt bij de mooiste aria uit de cantate, een duet waarin de sopraan vraagt of de heilige geest, die met Pinksteren op aarde komt, haar wil verfrissen. De alt antwoordt als de heilige geest 'Ich bin dein und du bist mein'.

De geest wordt door Bachs tekstschrijver, Salomon Franck was dat vermoedelijk, beschreven als een zachte hemelwind die waait door de tuin van je hart.

Ik wou dat die frisse hemelwind me genoeg was om een dag lang blij mee te zijn. Maar, alles wat mensen hebben gebouwd, helpt mij daarbij. Bach is een groots voorbeeld van wat de mens vermag. 'Ik heb zo'n mooi leven, met al die reizen, omdat hij, Bach, zo hard heeft gewerkt', zei Ton Koopman toen ik hem eens interviewde.

De vruchten
Zelf ben ik elke dag dankbaar dat ik als kind zo ijverig piano en fluit heb gestudeerd dat ik daar mijn leven lang de vruchten van pluk. Ik kan door mijn oogziekte niet goed meer noten lezen, maar alle stukken die ik als kind heb gestudeerd, ken ik uit mijn hoofd. Elke dag kan ik me laten opwekken door wat Bach heeft gebouwd. Van het simpelste melodietje, het is vaak niet meer dan een lijntje met een eenvoudig ritmetje, weet hij een machtig bouwwerk te wrochten van een nooit te doorgronden schoonheid.

Met mijn demente bejaarden heb ik vrijdag gezongen van Annie Schmidt en Leen Jongewaard Op een mooie Pinksterdag, als ze even kon, liep ik met m'n dochter aan het handje in het parrekie te kuieren in de zon. Dat vonden ze mooi, maar nog mooier vonden ze Wat de toekomst brengen moge. Dat lied, een tekst van Jacqueline van der Waals (1868-1922) waaraan de nieuwe koning refereerde, zingen we elke week. 'Schijnen mij uw wegen duister, zie ik vraag u niet waarom. Eenmaal zie ik al uw luister, als ik in de hemel kom!'

'Soms ... geloven we dat', zeg ik vaak, na het lied. Dan slaken de dementen een unanieme zucht van verlichting. 'Ja. Sóms geloven we dat.'

Renée Braams is neerlandica, muziekdocent en columnist voor Volkskrant.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden