René Cuperus: D66 heeft een puinhoop gemaakt van het euthanasiedebat

'Tekenend voor D66 als zelfbeschikkings-fundamentalistische partij, is Pia Dijkstra die haar Initiatiefwet 'Waardig Levenseinde' door blijft drijven.' Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

D66 heeft een puinhoop gemaakt van het euthanasiedebat. Het heeft de broze consensus die er bestond rondom de barmhartige dood opgeblazen door ideologische scherpslijperij. Het D66-dogma van individuele zelfbeschikking heeft de euthanasiediscussie in een permanent hellend vlak veranderd. D66-Kamerlid Pia Dijkstra is de personificatie van dat hellend en voorthollend vlak.

Nederland liep met zijn euthanasiepraktijk voorop in de wereld. Er waren zorgvuldige regelingen en procedures ontwikkeld die een barmhartig, actief levenseinde voor ondraaglijk en uitzichtloos lijden mogelijk maakten. Euthanasie was strafbaar, tenzij. Geen recht van de patiënt, noch plicht voor de dokter.

Sindsdien heeft de Nederlandse euthanasie zich op een almaar hellender vlak begeven. Steeds nieuwe categorieën voor actieve levensbeëindiging kwamen in beeld: dementerende ouderen, psychiatrische patiënten, pasgeborenen. Meer of minder 'wilsonbekwamen' op wie het 'weloverwogen euthanasie-verzoek' lastig kan worden toegepast.

En dwars hier doorheen loopt de nieuwe discussie over het vrijwillig levenseinde en 'voltooid leven'. Over hulp bij zelfdoding aan mensen die hun leven voltooid achten. Hier niet de logica van de barmhartigheid, maar de logica van individuele zelfbeschikking, waarbij de arts/hulpverlener zich in een dienende rol heeft te schikken ten opzichte van de Autonome Mens.

Dit alles heeft voor een totale verwarring gezorgd. Alleen juristen, ethici en medici die in toetsingscommissies zitten, kunnen er nog een touw aan vastknopen. De niet-ingevoerde Nederlander is het zicht kwijt. Alom heerst nu het waanidee dat euthanasie een recht is geworden. Een mensenrecht. De verzorgingsstaat heeft er maar voor te zorgen. Letterlijk van wieg tot graf: van babyhielprik bij het consultatiebureau tot euthanasieprik in de Staats-Levenseinde-Kliniek.

Voor een belangrijk deel is de verwarring terug te voeren op de fanatieke geloofsijver van D66. Die partij komt de eer toe dat het een doorslaggevende rol heeft gespeeld bij de invoering van de Nederlandse euthanasiewet (2001), maar is sindsdien de partij van het hellend vlak geworden. Het ooit pragmatische D66 is nu een zelfbeschikkings-fundamentalistische partij, die niet rust tot het eldorado der pseudo-autonomie overal is doorgevoerd.

Tekenend hiervoor is dat Pia Dijkstra haar Initiatiefwet 'Waardig Levenseinde' door blijft drijven. Ondanks massale tegenstand van artsen, verpleegkundigen en psychiaters. Bovendien is er nog nauwelijks wetenschappelijk onderzoek over de voltooid-leven-problematiek beschikbaar en heeft er volstrekt onvoldoende maatschappelijk debat over deze complexe en delicate kwestie plaatsgevonden. Dood 66 heb ik D66 wel eens in intieme kring genoemd, maar dat zou ik in een column niet gauw doen. D66 zou ouderen vanaf 66 jaar willen bevragen over hun (on)voltooid leven.

Het probleem schuilt in de notie van zelfbeschikking. Consequente autonomie zou de 'pil van Drion' betekenen, of de 'laatstewilpil' waar 50Plus voor pleit. Ieder mens wikt en beschikt in theorie over zijn eigen leven; moreel problematisch wordt het wanneer men daar derden bij betrekt, artsen of levenseindebegeleiders. Zelfbeschikking is ook een valse liberale mythe. Mensen zijn geen rationele wezens, maar relationele wezens. Sterk beïnvloedbaar door omstandigheden, temperamentwisselingen en menselijke verhoudingen.

Het doordrijven van Voltooid leven-wetgeving grenst daarom aan het onverantwoordelijke. 'Voltooid leven' is een Orwelliaans eufemisme, waar we nog veel kritischer naar moeten kijken. Het is niet zonder risico om in een samenleving met een obsessieve jeugdcultuur tegen ouderen, en waarin sprake is van materialistisch efficiency-denken, het concept van voltooid leven voor ouderen al te laconiek te introduceren. Goede D66-intenties kunnen contraproductieve effecten hebben, zoals onnodige angsten bij ouderen.

Je hoeft echt geen christen te zijn om te hechten aan de waardigheid van het leven, net zoals seculiere modernisering niet betekent: hoe meer euthanasie hoe beter. De informateur en de ChristenUnie wil ik een hart onder de riem steken bij de formatiegesprekken. De D66-opvatting van euthanasie is een nogal extreme minderheidspositie die veel Nederlanders veel te ver gaat. Het zou een gotspe zijn als de vorming van een nieuw kabinet daarop zou sneuvelen. Eerst waardig leven. Dan waardig sterven.

Lees meer

Dit gebeurde er in debat over het voltooid leven
Het debat over hulp bij het beeïndigen van een voltooid leven woedt in alle heftigheid. Lees hier terug wat er tot nu toe gebeurde in het voltooid leven-debat.

Zij willen het leven in de laatste fase zo prettig mogelijk maken (+)
Specialisten in ouderengeneeskunde willen ruimte maken voor de kwaliteit van leven. Voorstanders van een verruimde euthanasiewetgeving doen voorkomen alsof euthanasie de enige uitweg is voor demente mensen. Dat zien wij anders.'

'Er is zó veel moed nodig om je leven te beëindigen' (+)
Een 'levenseindebegeleider' heeft een belangrijke rol in de voorstellen van het kabinet en D66 voor regulering van zelfeuthanasie bij een voltooid leven. Consulent Catharina Vasterling (71) vertelt over de toenemende vraag naar hulp bij zelfdoding in haar praktijk.

Plots is het slagen van D66-initiatiefwet voor stervenshulp onzeker (+)
De grote steun voor het D66-stokpaardje voor stervenshulp bij 'voltooid leven' brokkelt alras af. Wat is er sinds begin dit jaar binnen en buiten de Tweede Kamer gebeurd?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden