Nieuws staatscommissie

Remkes: wel referendum, maar bindend in plaats van raadgevend

Nederland moet een bindend correctief referendum krijgen. Het huidige raadgevend referendum is een onduidelijk instrument. Het maakt politieke manipulatie van de uitslag mogelijk, met als risico dat onvrede onder de bevolking eerder toe- dan afneemt. Daarmee wordt de afstand tussen burgers en bestuur groter in plaats van kleiner.

Tijdens de Gemeenteraadsverkiezingen eerder dit jaar vond ook een raadgevend referendum over de WIV plaats. Foto Els Zweerink

Dat schrijft de Staatscommissie parlementair stelsel in een donderdag verschenen ‘Tussenstand’. De commissie onder voorzitterschap van VVD-coryfee Johan Remkes brengt voor het eind van het jaar een definitief rapport uit, maar kiest nu al voor het bindend correctief referendum. Dat vereist een grondwetswijziging, waarvoor de commissie in het eindrapport voorstellen zal doen.

Daarmee is nu de situatie ontstaan dat de staatscommissie het principe van het referendum omarmt, maar de huidige vorm als onding afdoet. Gevolg is dat zowel de partijen van de coalitie (VVD, CDA, D66 en ChristenUnie) als de oppositie aan Remkes’ rapport argumenten kunnen ontlenen voor hun standpunt.

In de Eerste Kamer wordt binnenkort gesproken over een door het kabinet ingediende intrekkingswet, die het bestaande raadgevend referendum afschaft. ‘Ik zou het niet zelf hebben verzonnen om nu met een intrekkingswet te komen’, zei Remkes bij de presentatie van zijn rapport, ‘maar wij hebben niet de behoefte om de Eerste Kamer te corrigeren.’

Uitstel

In eerste reacties zeiden onder meer SP, 50Plus en staatsrechtgeleerde Wim Voermans dat de Eerste Kamer de stemming over de intrekkingswet in elk geval moet uitstellen totdat Remkes klaar is met zijn werk. ‘Je doet je auto niet weg voordat je een nieuwe hebt’, zei SP-Kamerlid Ronald van Raak. De noodzakelijke grondwetswijziging vereist (in tweede lezing) een tweederde meerderheid. Die is in de huidige politieke constellatie ver weg.

De staatscommissie acht een referendum een uiterste middel om de representatieve democratie te versterken. Remkes stelt de voorwaarde dat het bindend referendum ‘verstandig en terughoudend’ moet worden gebruikt. Hij stelt voor er geen opkomstdrempel, maar een uitkomstdrempel aan te verbinden: een nader te bepalen aantal kiezers moet tegen zijn, om het onderwerp uit het referendum te verwerpen.

Het doel van de staatscommissie is straks voorstellen te doen die de democratie, de rechtsstaat en het parlement kunnen versterken. Het is daarna afwachten wat het kabinet met de plannen doet. Zo denkt de commissie, om de ergernis over de gesloten kabinetsformatie weg te nemen, aan een gekozen formateur. Kiezers stemmen dan niet alleen op iemand op een partijlijst, maar krijgen met een tweede stem ook de gelegenheid een voorkeur voor een formateur uit te spreken.

Kamervoorzitterschap

Sinds 2012 heeft niet langer de Koning maar de Tweede Kamer het initiatief bij de kabinetsformatie. Daarmee is de rol van de voorzitter van de Tweede Kamer veel groter geworden. Op de vraag of de Kamervoorzitter een stapje terug moet doen, antwoordde Remkes: ‘Dat is vooral een regierol, die dan inderdaad meer op de achtergrond komt te liggen.’

In de tussenstand spreekt de staatscommissie zich ook uit voor een constitutioneel hof, dat wetten toetst aan de grondrechten die in de Grondwet zijn vastgelegd. De Eerste Kamer blijft in de voorlopige plannen van Remkes bestaan (‘nuttig en nodig’), maar kan niet meer tegen wetten stemmen die al in de Tweede Kamer zijn aangenomen. Remkes: ‘Dat vinden wij een zwaar en bot instrument.’ De senaat kan wetten wel terugsturen naar de Tweede Kamer of naar een gezamenlijke commissie – daar is Remkes nog niet uit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.