Remkes kent iedereen die ertoe doet en is betrouwbaar

Vice-premier en minister van Binnenlandse Zaken Johan Remkes is voor de VVD een belangrijke pion in het kabinet. Al was hij onopvallend als staatssecretaris, de raspoliticus wordt geroemd vanwege zijn oprechtheid....

Elaine de Boer

OPENLIJK en fel kapittelde Johan Remkes, de nieuwe VVD-minister van Binnenlandse Zaken, zijn LPF-collega Eduard Bomhoff van Volksgezondheid over het ontslag van een topambtenaar. Het kabinet was koud drie dagen beëdigd. 'Dit soort dingen regel je niet even op een namiddag', riep hij na de ministerraad in een microfoon.

Dik tevreden zijn ze bij de VVD over dat eerste optreden. Oud-minister Loek Hermans: 'Remkes heeft duidelijk gemaakt dat de VVD niet met zich laat sollen. Hij heeft de LPF bovendien laten voelen dat eigen gelijk niet altijd ieders gelijk is. Die partij heeft niet álle stemmen binnengehaald'.

Hij is het 'nekkie' van het kabinet-Balkenende, zeggen ze bij de VVD over hun vice-premier. De man waar dit kabinet op draait, de belangrijkste vertegenwoordiger van de VVD in het kabinet. Hij moet met premier Jan Peter Balkenende door één deur kunnen en goed contact houden met fractieleider Gerrit Zalm.

Het grote publiek zal zich echter hebben afgevraagd wie die nieuwe vice-premier van de VVD in hemelsnaam is. Als staatssecretaris Volkshuisvesting in het tweede paarse kabinet is Remkes niet opgevallen. Maar ook in de periode daarvoor was hij als Kamerlid niet prominent in beeld.

Toch was Johan Remkes de aangewezen man om vice-premier voor de VVD te worden, toen Loek Hermans zich voor die post terugtrok. 'Hij kent iedereen in de partij die ertoe doet, deed ervaring op in Tweede Kamer en kabinet én is zeer betrouwbaar', zegt Hermans. ' Gerrit Zalm wil niet belazerd worden.'

Vanaf begin jaren zeventig werkte Remkes aan zijn politieke netwerk. Hij klom gestaag omhoog. Net als zijn verre voorganger Hans Wiegel, minister van Binnenlandse Zaken en vice-premier in het eerste kabinet Van Agt, die ook in de JOVD, de VVD-jongerenorganisatie , begon.

Johannes Wijnandus Remkes werd op 15 juni 1951 geboren in het Groningse Zuidbroek. Zijn ouders hadden een tuinderij en zagen in hun oudste zoon Johan de gedroomde opvolger. Maar die vond dat werk te eenzijdig .

Nadat hij zijn diploma hbs-A in Hoogezand-Sappermeer had gehaald, vertrok hij naar Groningen om economie te studeren. Bezwaard tegenover thuis voelde Remkes zich niet. 'Mijn ouders hebben het bedrijf later verkocht. Het zijn zakelijke mensen, ze lieten ons vrij.'

Tijdens zijn studie werd Remkes al snel gegrepen door de politiek. Hij werd voorzitter van de JOVD en assistent van de raadsfractie in Groningen. Na zijn kandidaats koos hij definief voor het politieke handwerk. Remkes werd fractievoorzitter in de gemeenteraad en lid van Provinciale Staten van Groningen. Hij was nog maar 31 toen hij in 1982 aantrad als gedeputeerde van Verkeer en Waterstaat. Daarna was hij nog een periode gedeputeerde van Economische Zaken.

Partijvriend Pieter Hofstra kent hem uit die tijd. Hij voerde met zijn ingenieursbureau opdrachten uit voor de provincie. 'Remkes werd in Groningen gerespecteerd door vriend en vijand. Hij was rechtdoorzee en verre van bekakt. De socialisten in Groningen rolden zowat van hun stoel dat een VVD'er tijdens vergaderingen sjekkies draaide ', vertelt hij.

Naast politiek succes beleefde Remkes in die jaren ook het grootste persoonlijke drama uit zijn leven. De vrouw met wie hij ging samenwonen, overleed vijf dagen nadat zij bij hem was ingetrokken aan een gescheurde aorta. Hij gaf zichzelf veertien dagen om erover heen te komen en ging weer aan het werk.

'Een ramp', zei hij twee jaar geleden in een interview in het weekblad Opzij. 'Zo jong, en zo dichtbij. Ik denk er nog zo vaak aan.' Remkes is nog altijd vrijgezel. 'Ik heb wel regelmatig een relatie, maar het komt steeds minder voor dat ik mijzelf de vraag stel of ik permanent met haar wil samenwonen.'

In 1993 werd 'de koning van het Noorden' door toenmalig fractieleider Frits Bolkestein naar Den Haag gehaald . Hij had hem al vaak geraadpleegd en was onder de indruk van zijn brede kennis, deskundigheid en stijl.

'Remkes was daar in het Noorden een nuchtere, niet intellectuele bestuurder en bovendien van alle markten thuis', zegt oud-gediende Hans Wiegel. 'Zo één die door iedereen wordt verstaan.' Dat is volgens mensen met wie hij later in Den Haag te maken kreeg niet veranderd.

'Het is een liberaal die zegt wat hij denkt. Een man zonder poespas, die niet van arrogante mensen en luchtfietsers houdt', zegt Maria van Veen, voorzittter van de Woonbond. 'Ik kon ondanks het ideologische verschil, goed zaken met hem doen.'

Van Veen vindt dat Remkes zich als eerste VVD'er op Volkshuisvesting als echte sociaal-liberaal heeft ontpopt. Ze had graag gezien dat hij de nieuwe minister van Ruimtelijke Ordening en Volkshuistesting was geworden. Net als 'zijn' minister, de PvdA'er Jan Pronk, die direct na de verkiezingsuitslag Remkes als zijn ideale opvolger aanwees.

Adri Duivesteijn, zijn tegenspeler in de Tweede Kamer, denkt daar anders over. De PvdA'er vindt wel dat Remkes op Volkshuisvesting een zeer goed gevoel heeft getoond voor de synthese tussen het sociale en liberale gedachtegoed. 'Daardoor is de verkoop van huurwoningen en het particulier opdrachtgeverschap van de grond gekomen.' Maar hij is, volgens de PvdA'er, op gezette tijden veel te laconiek en nonchalant. 'Echt een VVD'er', vindt Duivesteijn. 'De centralisatie van de huursubsidie is een goed voorbeeld. Dat is absoluut onvoldoende doordacht, waardoor nu duizenden mensen zonder subsidie zitten .'

Duivesteijn is ervan overtuigd dat Remkes goed is opgewassen tegen Balkenende en vice-premier Bomhoff van de LPF. 'Het is een raspoliticus, een overlever.' Maar zijn succes zal volgens hem vooral ervan afhangen of hij zich voldoende in de dossiers verdiept. 'Remkes is niet iemand die de totale controle over een onderwerp wil hebben. Hij is meer iemand van management by speech.' In de VVD vinden ze dat helemaal niet.

Daar zien ze Remkes als een zeer bedachtzame man, goed in de politieke analyses. 'Hij is wel degelijk uit op resultaten, maar opereert voorzichtig. Hij weet heel goed dat de zaak kan breken als je te veel haast hebt of te veel kracht zet', zegt Hermans.

Hij heeft na de verkiezingsuitslag veel met Remkes gesproken of ze beiden nog een keer minister wilden worden. 'Toen Johan openlijk in de fractie zei dat hij net zo lief in de fractie ging zitten, was iedereen verbaasd. Maar ik begreep hem. Hij heeft niet op deze baan zitten azen.'

Nadat Hermans zelf had besloten uit de politiek te stappen, was Remkes de aangewezen persoon om minister van Binnenlandse Zaken en vice-premier te worden. Door zijn onopvallende optreden als staatssecretaris, was hij nauwelijks besmet geraakt als Paars politicus.

'Hij heeft als één van de weinige VVD-bewindslieden altijd goed contact gehouden met de Tweede-Kamerleden. Dat is ook veel waard', weet Pieter Hofstra.

Het enige minpuntje dat zijn partijgenoten kunnen bedenken is de spreekstijl van Remkes en zijn onbekendheid bij het grote publiek. Hermans: 'Hij praat als oud-CDA-minister Deetman van Onderwijs. Zó hakkelig. Daar zal hij nog flink aan moeten werken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden