Remedie tegen het broeikaseffect

Smart Stones ziet in het tropische mineraal olivijn, dat CO2 uit de lucht kan vangen, een oplossing voor het klimaatprobleem. 'Doen wat de aarde doet, maar dan sneller.'

Hij is net terug uit de woestijn. Voor de tweede keer dit jaar heeft Olaf Schuiling gesprekken gevoerd met de sjeikachtige types die in Oman de mijnen beheren waar als bijproduct het mineraal olivijn naar boven komt, een soort klei, die onder meer gebruikt wordt als schuurmiddel bij de gevelreiniging en soms, als het spul zuiver en doorzichtig genoeg is, als limoengroene edelsteen. Meestal eindigt het spul echter op de afvalberg naast de mijn.


Schuiling (80), emeritus hoogleraar geochemie aan de Universiteit Utrecht, heeft er heel andere plannen mee. Hij ziet daar in de woestijn de oplossing van het klimaatprobleem. Hij wil doen wat de aarde doet, maar dan sneller.


Dit idee heeft hij al vijf jaar, maar er zit nu, misschien, enig schot in de zaak. Schuiling is met zijn zogeheten Smart Stones eind vorig jaar uit 2600 inzendingen uitverkoren als een van de elf finalisten van de Virgin Earth Challenge, een prijsvraag van Richard Branson, die 25 miljoen dollar uitloofde voor dé remedie tegen het broeikaseffect.


Daarnaast wil Schuiling het proces laten registreren, zodat het officieel bij de klimaatcommissie van de Verenigde Naties te boek staat als CO2-oplosmiddel. Als hij die goedkeuring krijgt, krijgt hij voor de weggetoverde tonnen CO2 emissierechten, die geld waard zijn.


De oplossing van Schuiling: de versnelling van een natuurlijk, maar tijdrovend geologisch proces. Olivijn, een zandachtig mineraal met de elementen magnesium en ijzer, is een basisch gesteente, dat makkelijk reageert met zure stoffen. En laat CO2 nou net een zure stof zijn. Zo kan olivijn CO2 uit de lucht vangen.


Dit verweringsproces vindt al op grote schaal plaats aan het aardoppervlak. De planeet zelf haalt jaarlijks naar schatting 1 miljard ton CO2 uit de lucht. In het plan van Schuiling zou het verweringsproces op nog veel grotere schaal moeten plaatsvinden. De mens stoot jaarlijks 30 miljard ton CO2 uit. Schuiling: 'Dus moeten we het proces dertig keer zo effectief maken. Dan moeten we het oppervlak dertig keer zo groot maken.'


Graven, malen, verspreiden

Mine it, mill it, spread it, is daarom zijn devies. Graaf het op, maal het fijn en verspreid het. Het huidige olivijn reageert alleen aan het oppervlak met de lucht. Als je het werkloze olivijn daaronder ook aan het werk zet, kun je dat benodigde dertigvoud wel halen, denkt hij. Kiezels maken, in de rivier gooien, op het strand, of in een ondiepe zee - en de natuur doet de rest.


Een grotesk idee, is de eerste reactie - hoe durft iemand een beetje aardetje te gaan spelen? Maar Schuiling vindt het idee veel minder grotesk dan het nu grootscheeps nagejaagde plan om de CO2 met chemische trucs uit rookgassen te halen en op te slaan. 'Dat is veel complexere, veel duurdere flauwekul. Je hebt daarvoor energievretende chemische installaties nodig, om daarna het gas geforceerd in de grond te stoppen. Dat is veel kunstmatiger dan mijn alternatief.'


En dus vindt hij zijn onderneming nog steeds een potentiële klapper. De getallen zijn groot maar, op papier, haalbaar. Om die 30 miljard ton kooldioxide uit de lucht te halen heb je jaarlijks 25 miljard ton olivijn nodig. Dat is 7 kubieke kilometer, zeg maar een kubus van 2 bij 2 bij 2 kilometer. 'Maar je moet niet in kubussen denken', zegt Schuiling, 'je moet in een platte laag steentjes denken. Voor het benodigde volume heb je 2 miljoen vierkante kilometer nodig van 3,5 millimeter dik. Een zee zo groot als Brazilië. Gesteld dat de stenen in vijf jaar verweren, dan heb je vijf keer dat oppervlak nodig. Dat is te doen.'


Schuiling heeft zo zijn contacten, via oud-studenten. Het olivijn zou moeten komen uit de mijnen van Oman (waar ze naar chromiet graven) en Zuid-Afrika (waar het de familie De Beers eigenlijk om diamant te doen is). Het olivijn zit in het nevengesteente rond de aders. Schuiling zegt het voor 4, 5 euro per ton te kunnen krijgen, vergruisd en wel. Het liefst zou hij het vlakbij in zee gooien, zodat het zo min mogelijk kost. Transport zou 30 tot 40 euro per ton kosten. Maar nog altijd is dat goedkoper dan CO2-opslag onder de grond.


'Stuur ons uw ontwerp', vroeg de jury van Bransons prijs. Schuiling had nog geen ontwerp en stuurde een afbeelding van De Zaaier, het schilderij van Van Gogh. 'Omdat ik het ook wil gaan rondstrooien.' Er kwam een eerste selectieronde, een tweede, een derde, en toen kwamen twee specialisten anderhalve dag rondkijken in Wageningen, waar Schuiling een proefopstelling heeft. Na hun bezoek belandde het project dus op de shortlist.


Beperkte fantasie van politici

Dat zijn plan tot dusver nog niet is omarmd, wijt Schuiling aan de 'beperkte fantasie van politici'. Maar er is ook veel kritiek van collega-geologen, die denken dat het proces gewoon niet snel genoeg gaat om de CO2-uitstoot van de mens bij te benen - en dat het te duur wordt om het proces te versnellen. Hun inschatting is dat het 700 à 2200 jaar zal duren voordat de kiezels verweerd zijn. Om zoveel kiezels uit te leggen, zou je dus veel meer grond nodig hebben. Om het tempo op te voeren, zeggen de critici, zou je de stenen in ovens moeten stoppen, zodat de warmte de reactie versnelt. Of je zou de verwering mechanisch of chemisch een duwtje moeten geven. Het zou de prijs veel te ver opdrijven.


'Maar dat is onzin', zegt Schuiling. 'Het hoeft niet in tien minuten. Het kan in vijf jaar. Dat is haalbaar, als je gewoon doet wat ik zeg. Strooi het op het strand. Door de branding schuren de korrels tegen elkaar en krijg je schilfertjes die ontzettend snel oplossen.'


Ook op het land gaat het snel, zegt hij. 'In Japan hebben ze de snelheid in een lab gemeten. Het ging vrij langzaam. Maar dat was in een bodem onder steriele omstandigheden. In een realistische bodem, met rottende en ademende plantenwortels, is de concentratie CO2 honderd keer zo hoog als in de lucht. Dan gaat het ook veel sneller.'Maar is dat bewezen? Nee, nog niet. Hij heeft een proef gedaan in de Noordoostpolder, bij brandnetelboer en ex-Marktplaatskoopman Bob Crébas. Geen eenduidige resultaten. Nu lopen er proeven, op de schouwpaden langs het spoor en in een bodempot in een kas in Wageningen. Uit de samenstelling van het doorsijpelende water zou af te leiden moeten zijn hoe snel de kiezels verweren. 'Het is gewoon lastig. Het grondwater zelf is al erg variabel.'


Eigenlijk heeft hij een grootschalig, gecontroleerd project nodig om zijn gelijk te halen. Hij heeft vier proeven op stapel staan, onder meer bij de Maasvlakte, waarin bedrijven kunnen participeren. Daar zou hij die prijs van Branson voor willen gebruiken. Zelfs als het geld door alle elf kanshebbers wordt gedeeld - dat is een van de opties, omdat de uitreiking van de prijs nogal op zich laat wachten en Branson recentelijk heeft gezegd dat er geen golden bullet is die het klimaatprobleem kan oplossen - is dat prima, vindt Schuiling. 'Die 2,3 miljoen dollar zou genoeg zijn.'


Bedrijf: Smart Stones

Waar: Utrecht

Sinds: 2007

Aantal werknemers: 6

Jaaromzet: 0 euro

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden