Nieuwsbreak

Remco Daalder: 'Laat ze in Iran genieten van een vrouw die er goed bijloopt'

De grutto bevindt zich in een broedcrisis, de gierzwaluw moet je vooral niet storen tijdens timmerwerk aan je huis, Marietje Schaake droeg in Iran een te strakke legging (volgens de hoge heren) en steeds meer mensen trekken naar de stad, met stijgende huizenprijzen tot gevolg. Vandaag te gast in onze Nieuwsbreak: de Amsterdamse stadsbioloog Remco Daalder.

Stadsbioloog Remco Daalder. Beeld Merlijn Doomernik

Laten we beginnen met nieuws over de gierzwaluw, de vogel waar u een boek aan heeft gewijd. Die zijn nu volop bezig met broeden. Er worden zelfs bouwwerkzaamheden voor stilgelegd. Is dit nodig?
'Jazeker. De gierzwaluw is een beschermde vogel, die mag je niet storen tijdens het broeden. Als je aan het renoveren bent in het broedseizoen van de gierzwaluw, heb je pech. Dan moet je wachten tot de jongen groot zijn. Het scheelt dat we nu bezig zijn met het inventariseren van het leefgebied van de gierzwaluw. Daar hebben we in Amsterdam een uitermate goede teller voor. Vroeger heeft hij fregatvogels op de Javazee bestudeerd, nu telt hij gierzwaluwen. Daarvoor moet hij soms wachten totdat het begint te schemeren, want dan gaan ze naar hun nest om te slapen.

'98 procent van de gierzwaluwen zit in de stad, die nestelen zich onder dakpannen of in ventilatiesystemen. Het is daardoor lastig om hun nesten te vinden. Onze teller heeft vorig jaar driehonderd broedplaatsen binnen de singels van Amsterdam geteld, maar dat zegt niet zoveel. Er kan zich één nest op zo'n broedplaats bevinden, maar ook veertig. Het voordeel van de inventarisatie is dat mensen nu op internet kunnen kijken waar de gierzwaluw zich bevindt. Daar kunnen ze dan hun werkzaamheden op aanpassen.'

En wat gebeurt er als je toch stiekem doorgaat met renoveren, ondanks de wetenschap dat zich een nest gierzwaluwen onder je dakkapel bevindt?
'Dan ben je hartstikke strafbaar. Als iemand de Algemene Inspectiedienst belt, die vervolgens gaat controleren of zich inderdaad gierzwaluwen bevinden op de plek waar wordt gerenoveerd, dan kun je rekenen op een behoorlijke boete. Er is in Amsterdam een clubje dat strijdt voor de bescherming van de gierzwaluw. Die gaan niet de Inspectiedienst bellen, maar overleggen met de aannemer wat de opties zijn. Meestal is het al genoeg om de steiger iets naar beneden te halen, zodat de gierzwaluw naar het nest kan vliegen. Dan kan iemand gewoon doorgaan met restaureren.'

Hebben de vogels dan geen last van het geluid?
'Oh nee hoor, geluid kan ze niets schelen. Je hebt nu weer die discussie rondom festivals tijdens het broedseizoen. Mensen hebben meer last van geluid dan vogels.'

Die gebruiken de vogels dus als argument tegen geluidsoverlast?
'Juist. Ik snap het overigens wel, want ik woon zelf bij de NDSM-werf, waar je ook zo'n festivalterrein hebt. Die lage tonen dreunen overal doorheen. Vogels worden daar misschien ook wel gek van, maar ze blijven wel gewoon zitten als ze een nest met eieren hebben.'

De gierzwaluw moet je vooral niet storen tijdens het broeden. Beeld Vivara

Nu we het toch over broeden hebben: het schijnt een dramatisch broedseizoen te zijn voor weidevogels zoals de grutto. Hoe kan dat?
'Omdat er bijna geen natuur overblijft op onze landbouwgrond. Zestig procent van Nederland bestaat uit landbouwgrond. Dat is ontzettend veel, maar je hebt er geen klap natuur meer. Weilanden zijn veranderd in bedrijventerreinen. Er worden jaarlijks honderden miljoenen gepompt in het behoud van natuur. Boeren krijgen een zak geld om het maaien tot na het broedseizoen uit te stellen. Maar dat geld heeft helemaal niets geholpen.'

Waarom niet?
'Omdat de boeren zich er niet aan houden. Er wordt ook niet goed gecontroleerd. En de boeren die er wel wat mee doen, hebben er een potje van gemaakt. Nederland had ooit de grootste gruttopopulatie ter wereld. Nu krijgen ze geen jongen meer. De jongen die er zijn, worden tijdens het maaien gedood door boeren. Dat gebeurt al jaren. Nu is het zo dat grutto's erg oud kunnen worden - wel twintig jaar. Dus nu zie je het effect van de laatste tien jaar. De oude generatie sterft en er komen te weinig jonkies bij.'

Heeft u een oplossing voor dit probleem?
'Ik zou zeggen: richt je meer op de biodiversiteit in de steden, want daar komen vogels nog wel. Steden moeten de natuur redden. Je ziet dat gemeentes zich steeds meer richten op parken. Die zijn helemaal bedoeld voor recreatie en natuur en niet voor productie. Als stadsecoloog word ik daar natuurlijk blij van. Ook rondom Amsterdam zijn gebieden, zoals de Zaanstreek en Waterland, waar de natuur voorop staat. Daar gaan mensen heen om grutto's te spotten. Concentreer je op zulke gebieden, in plaats van subsidie te steken in postzegeltjesnatuur. Ik hoorde laatst een interessante theorie. Mag ik er nog even op doorgaan?'

Gaat uw gang.
'Nou, de stallen voor koeien worden steeds groter. Die hoeven steeds minder de wei in omdat ze zich in de stal al goed kunnen bewegen. De mest van die koeien kun je inzetten om een gebouw, de boerderij in dit geval, op te laten draaien. Op mest kunnen ook planten groeien. Op die manier speel je grond vrij. Die grond kun je dan weer gebruiken om echte natuur aan te leggen, waar gewandeld en gefietst kan worden.'

De grutto heeft een dramatisch broedseizoen. Beeld Animaatjes
Als je koeien in de stal houdt, dan kun je de weilanden inzetten voor natuurbehoud. Beeld anp

Mensen zijn net als vogels: ze trekken in steeds grotere aantallen naar de stad met als gevolg dat de huur- en koopprijs steeds meer stijgen. Berlijn stelt daarom voor om een huurplafond in te stellen. Zou dat voor Nederland ook een optie zijn?
'Wat je ziet is dat er een tweedeling optreedt. De mensen met geld trekken naar de stad, de armoezaaiers trekken naar buiten toe. De huurprijzen in historische steden die erg in trek zijn, zoals Amsterdam, Utrecht, Dordrecht en Den Haag, zijn enorm gestegen. Een paar jaar terug was de Vogelbuurt nog een wijk van niets. Met van die kleine huisjes uit de jaren vijftig. Nu betaal je daar soms 900 euro per maand voor een huurhuis. In het centrum is 1.400 tot 2.000 euro voor een huis van zestig vierkante meter normaal geworden. Ik heb nog nooit een ambtenaar gehoord die daar een oplossing voor heeft. Ik weet het zelf eigenlijk ook niet.'

U kunt zich ook afvragen of die tweedeling zo erg is.
'Dat heb ik me ook afgevraagd. Er is ook een scheiding tussen hoog- en laagopgeleiden. Die hebben elk hun eigen cultuur. Zet ze bij elkaar en ze amuseren zich wel. Maar het probleem is dat de villawijken steeds groter worden en de arme wijken ook. Zef Hemel (van Amsterdam Metropolitan Solutions) voorspelde laatst dat de tweedeling binnen Amsterdam plaats zal maken voor een tweedeling tussen Amsterdam en de rest van Nederland. Amsterdam als stad voor de rijken. Je moet welvarend zijn om de stad in te komen. Ik kom zelf van Kattenburg. Veel van mijn familieleden werkten in de haven. Ze zijn laagopgeleid en uit Amsterdam vertrokken. Nu zeggen ze: wat moet ik nog in die stad, het is mijn stad niet meer. Dat vind ik toch wel treurig.'

Huizen in het centrum van Amsterdam zijn onbetaalbaar geworden. Beeld ANP

Dit zingt al een tijdje rond op internet: in Kazachstan zijn 120 duizend antilopes dood neergevallen op de steppes. Kunt u dit mysterie ontrafelen?
'Het zal wel met een of andere bacterie te maken hebben. Ziektekiemen reizen steeds vaker onder schoenen of rugzakken mee en komen dan terecht waar ze eigenlijk niet horen. Er zijn voorbeelden van biologen die naar tropische eilanden zijn afgereisd om zeevogels te tellen. Een paar jaar later was er niets meer over van die zeevogels, maar op het eiland groeiden wel allemaal westerse planten.

Als iemand thuis met dezelfde bergschoenen rondloopt als in Spitsbergen, dan krijg je dit soort dingen. Het gebeurt overigens vaker dat dieren een enorme klap krijgen door een virus of bacterie. Het VHS-virus knalt geregeld 90 procent van de konijnen eruit. Dan krijgen we allemaal verontruste telefoontjes van mensen die overal dode konijnen zien liggen. Je ziet het ook aan het gras, dat staat opeens hoog. Konijnen zijn goede grasmaaiers. Maar die 10 procent overgebleven konijnen gaan vervolgens tekeer en dan komt het wel weer goed. Dat zal met de antilopes ook wel zo zijn.'

Twee dode saiga antilopes in Kazachstan. Beeld reuters

Iets anders. In Iran heeft europarlementariër Marietje Schaake (D66) de voorpagina gehaald vanwege haar 'onislamitische outfit'. Ze droeg tijdens haar werkbezoek een zwarte legging, strakke jas met rits en een blauwe hoofddoek. Had ze zich meer moeten aanpassen of moeten die Iraanse heren niet zo klagen?
'Ik heb de foto's bekeken en zie daar een keurig geklede vrouw, die zeker niet met een zwaar decolleté of iets dergelijks is komen aanzetten. Als die hoge heren in Iran dan zeggen: dat moet volgens ons wereldbeeld anders, dan moeten ze hun wereldbeeld maar eens bijstellen. Of geen vrouwen meer uitnodigen. Maar dat doen ze niet, want vrouwen zijn hard nodig. Volgens mij staat er in koran of al die andere heilige boeken nergens dat vrouwen in een tent moeten rondlopen. Het is allemaal interpretatie van oude mannetjes. Laat ze ervan genieten als een vrouw er goed bijloopt.'

De foto van Schaake op de voorpagina van conservatieve krant Haft-e sobh. Beeld .

Bent u een dinoliefhebber?
'Niet specifiek. Ik heb meer iets met reptielen die nu nog leven. Maar ik heb begrepen dat Jurasic World, de opvolger van Jurasic Park, eraan komt.'

Die gaat deze week in première. U gaat er niet heen?
'Ik kijk liever naar echte natuurfilms. Bijvoorbeeld naar de BBC-reeks van David Attenborough. Daar zit ook een documentaire over reptielen tussen. Wat me daarvan het meest bijstaat is dat krokodillen een enorme broedzorg hebben.'

Broedzorg?
'Ja, je denkt bij krokodillen toch snel aan dieren die, zodra ze eieren hebben gelegd, zo snel mogelijk doorgaan met alles om zich heen opeten, maar dat is dus niet zo. Een vrouwtjeskrokodil begeleidt haar jonkies na het uitkomen naar het water. Door ze in de bek te nemen of op de rug mee te dragen. Ze gaat dus op enorme expeditie door vijandelijk gebied met haar kroost, die heel kwetsbaar is. Jonge krokodillen kunnen ten prooi vallen aan roofvogels of slangen. Eenmaal in het water bewaakt ze haar jongen en leert ze zelfs hoe ze aan eten moeten komen. Dat is toch veel mooier dan Jurasic World?'

Dit is aflevering 531 van de dagelijkse 4 uur Nieuwsbreak. In deze rubriek nemen we iedere dag met een interessant, bekend persoon het nieuws van de dag door.

Baby krokodillen. Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.