Remco Campert heeft altijd zijn jeugdigheid behouden

Anders dan veel oude collega's heeft Remco Campert zijn jeugdigheid behouden. Bij hem geen zure noot te ontwaren. Schrijven doet hij tot hij erbij neervalt. Vanaf vandaag ook in Dag In Dag Uit.

Remco CampertBeeld anp

Op een foto uit de vroege jaren tachtig geeft Harry Mulisch Remco Campert een hand. Campert, in een tweedjas zonder das, ontvangt de hand onverschillig. Hij kijkt Mulisch niet aan en lacht ondeugend - pretoogjes, opkrullende lip, opgetrokken wenkbrauw - de andere kant op. Terwijl de schrijvers maar twee jaar min een dag schelen (Mulisch is geboren op 29 juli 1927, Campert op 28 juli 1929) lijkt het alsof het establishment de rebellerende jeugd een hand geeft.

85 wordt hij deze zomer, twee jaar ouder dan Mulisch werd, en Campert schrijft nog altijd. Naast zijn wekelijkse column in de Volkskrant verschijnen er vrijwel jaarlijks nieuwe uitgaven van zijn hand. Vorig jaar de roman Hotel du Nord, deze maand de dichtbundel Licht van mijn leven en een selectie korte verhalen, Een nacht en een morgen.

Jeugdigheid

Vanaf vandaag staat er een nieuwe reeks van Somberman, het personage dat hij bedacht voor het Boekenweekgeschenk van 1985, in Dag In Dag Uit, op de achterpagina van V. De korte verhalen schrijft hij op een typemachine en stuurt hij - als laatste binnen de krant - per post naar de redactie.

De drang om zich te profileren, is hij niet verloren. Herhaaldelijk heeft hij het schrijven zijn 'eeuwige liefdes-affaire' genoemd. Schrijven zou één lange zomer voor hem zijn. Hij benadrukt graag de schijnbare lichtheid van zijn werk - de mythe van de moeiteloze schrijver.

Anders dan de meeste oude schrijvers heeft Campert altijd een zekere jeugdigheid behouden, naar eigen zeggen is hij zijn hele leven geestelijk 17 gebleven. Nooit is hij te betrappen op een zure noot, op de verbittering die op zo velen grip krijgt als het einde in zicht komt. Hoe kan het dat Campert na al die jaren nog steeds op zijn eigen manier cool is?

'Een eigenschap van Remco Campert', schreef Peter Buwalda een paar maanden geleden in zijn column in de Volkskrant, 'is dat hij nooit een figuur slaat.' Campert lacht niet, licht Buwalda nu toe aan de telefoon. 'Mensen die om hun eigen grappen lachen, staan zwak. Campert wacht tot de ander lacht en staat zo nooit voor lul. Hij heeft een deadpan-verschijning, een droogkomische, berustende blik die hem zelfverzekerd maakt, maar niet arrogant.'

Dat is volgens Buwalda een van zijn grootste krachten: 'Campert presenteert zichzelf kleiner dan hij is. Dat valt in Nederland goed, bescheidenheid. Eigenlijk is hij het omgekeerde van Mulisch, die van het grote gebaar was, zichzelf graag opblies. Campert houdt ervan zijn eigen onbeholpenheid te overdrijven. Hij is een anti-held en juist dat maakt hem cool.'

Campert komt uit een kunstenaarsgezin, hij is een zoon van actrice Joekie Broedelet en dichter Jan Campert. Van zijn moeder heeft hij de eigenschap geërfd naturel op een podium te staan. Zet een camera op hem of een microfoon voor hem en hij weet direct het ijs te breken. Nooit te gretig om grappig te zijn en nooit te bang om saai te zijn - zodra hij praat, verdwijnt het ongemak, het publiek luistert aandachtig naar zijn bedachtzame, keurige dictie.

Remco CampertBeeld anp

Licht en ironisch

Aanvankelijk wilde hij voetballer worden, of in elk geval beroemd. 'Dat zat er kennelijk in', zei hij in 2011 bij De Wereld Draait Door toen zijn bekendste boek Het leven is vurrukkulluk centraal stond in de campagne 'Nederland Leest'. De oude schrijver werd be-wierookt door jongere collega's als Ronald Giphart en Alma Mathijsen. Hij liet de lof gelaten over zich heen komen, maakte af en toe een relativerend grapje. 'Dat is mislukt', zei hij over zijn plan profvoetballer te worden.

Wie oude foto's van Campert erop naslaat, moet constateren dat de cyclische werking van de mode een gunstig effect voor hem sorteert. De hoornen monturen, het tweedaagse baardje, de opgeschoren kuif, de werkmanshemden, de trenchcoats en de coltruien - het is de laatste jaren weer onvermijdelijk hip geworden. Als twintiger leek hij sprekend op acteur Daniel Radcliffe, die bekend staat als Harry Potter, maar ook de rol van beatnik Allen Ginsberg vertolkte in de film Kill your darlings.

Begin jaren vijftig begaf Campert zich in Amsterdamse jazzclubs en trok hij op met literaire figuren als Rudy Kousbroek, Simon Vinkenoog, Gerrit Kouwenaar, Bert Schierbeek en Hugo Claus. Ze wisten hoe ze zichzelf moesten cultiveren, richtten een literair tijdschrift op, Braak, en vormden hun eigen stroming: De Vijftigers. Ze hadden zelfs een eigen (fonetische) spelling: Campert kauwde op tsjoe-win-k'um en rookte Mah-Rioe-Wan-A. Er werd afgerekend met het pretentieuze engagement van de Wichtigmachers - de literatuur moest licht en ironisch zijn. Café Eijlders, Café de Zwart, De Kring en later villa Jagtlust en Parijs vormden het decor van een leven vol drank, sigaretten en rebellie.

Toch heeft niet alleen de jonge Campert een zweem van nonchalance en hipheid. Als één van zijn weinige tijdgenoten heeft hij verhalen gepubliceerd in het frisse literaire tijdschrift Das Magazin, sinds de oprichting in 2011 stond hij er tweemaal in. Ook toen schreef hij nieuwe Sombermanverhalen op een typemachine en stuurde ze per post (inclusief retourpostzegel) naar de redactie. Op een begeleidend briefje pende hij: 'Is bijgaand iets voor Das Magazin? Indien niet, gaarne retour.'

Remco Campert met schrijver, dichter, schilder en librettist Hugo Claus.Beeld anp

Ongrijpbaar

Campert is een lieve, kalme man. Hoewel hij vroeger driftig kon zijn, is zijn pen al jaren zonder gif. Het pakt onverwacht krachtig uit dat hij zich niet heeft laten verleiden tot polemieken met zijn collega's, vindt Buwalda. 'Hij is een columnist met een gebroken geweertje, een zeer knuffelbaar figuur, en in die zin bijna lieflijk. Toch is het goed dat hij zich altijd onttrokken heeft aan ruzies. Hij hoefde niet, zoals Jeroen Brouwers of Arnon Grunberg dat wel deden, een positie te bemachtigen door om zich heen te slaan.'

Als schrijver en publiek persoon heeft hij zich altijd afzijdig gehouden, beaamt columnist, schrijver en Campertliefhebber Peter Middendorp. 'Hij staat in zekere zin buiten de maatschappij. Hij heeft ook nooit engagement getoond, had geen keiharde meningen, sloeg letterlijk en figuurlijk nooit met een hand op tafel. Dat maakt hem ongrijpbaar.'

Middendorp herinnert zich een foto van het hele fonds van De Bezige Bij ter gelegenheid van het 60-jarig bestaan van de uitgeverij. 'Alle auteurs zochten het beste plekje op. Allemaal ijdelheid natuurlijk. Campert stond met een schrijfboekje in zijn hand ergens onder de trap. Het maakte hem niet uit of hij er goed op stond.'

'Campert is op een onderkoelde manier cool', zegt Arno Kantelberg, hoofdredacteur van Esquire en vaste stijl-criticus van de Volkskrant. Campert verschijnt de afgelopen decennia met een jasje en overhemd in het openbaar, meestal zonder das. 'Prima lijkt me, niks mis mee.'

Hij schrijft een beetje zoals cool jazz-muzikanten spelen, zegt Kantelberg. 'Zij houden ook zo'n relaxt tempo aan, wat natuurlijk enorm tegen de melancholie aan zit te duwen - iets wat ik ook altijd denk te zien in de oogopslag van Campert, al kan dat projectie zijn.'

Ook Middendorp roemt de invloed van jazz op Camperts werkwijze. 'Het zijn plotloze boeken, die al improvi-serend lijken te zijn geschreven. Hij heeft geen vooropgezet plan. Ik kan in de tekst af en toe zien waar hij is opgehouden met typen om uit het raam te kijken. Zo'n intuïtieve manier van schrijven is natuurlijk intrigerend. Het talent lijkt terloops te worden benut. Dat resoneert met zijn stijl en imago: ongeforceerd, pretentieloos en lichtvoetig.'

Remco Campert krijgt de PC Hooftprijs.Beeld anp

'Ik ken weinig poëzie die zo vanzelfsprekend lijkt als die van Remco Campert', schreef criticus Kees Fens in 1987 in Een gedicht verveelt zich niet. 'De regels ervan zijn zo moeiteloos, zo weinig gemaakt, zo natuurlijk zou ik haast zeggen, dat ik er op een schitterende manier inloop.'

Uiteindelijk is niets zo cool als schijnbaar moeiteloos de literatuur te beoefenen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden