Rembrandts rood is gewelddadig rood

Je gaat het pas zien als je het doorhebt.* Wieteke van Zeil over opmerkelijke en veelbetekenende bijzaken in de beeldende kunst. Deze week: rood.

Beeld Dulwich Picture Gallery

Over hele goede kunstwerken worden mooie, zekere dingen geschreven. Zodat die hele goede werken in de loop van de geschiedenis steeds meer vleugels krijgen. Vincent van Gogh bijvoorbeeld, die over De Joodse bruid van Rembrandt schreef dat hij er op water en brood voor zou willen zitten en dan de helft van zijn leven wilde opofferen, of iets dergelijks dramatisch.

De bruid werd er alleen maar beroemder van, zeker toen die Vincent zelf na zijn dood ook weer beroemder werd. Bovendien schreef Vincent (ook een voornaam-is-genoeg-kunstenaar) na het zien van de bruid ook dat je 'al een paar keer dood (moet) zijn geweest om zo te kunnen schilderen', lees ik in een mooi stuk dat Joost Zwagerman over de kleur rood schreef voor de Volkskrant in april 2015. Rood kan als geen andere kleur mensen bewegen, kunstenaars bezielen en zowel vriend als vijand zijn, schreef Zwagerman. Het rood van tomaten, van hartslag, wijn, passie en dood. Het is raar en verdrietig teruglezen, wetende wat we nu weten.

Beeld Dulwich Picture Gallery

Maar wat moet je met een kunstwerk dat níét zeker is? Dat heen en weer is geslingerd in authenticiteitsdiscussies als een losgeschoten projectiel aan een elastiek? Is het Rembrandt of niet? Is het Titus of niet? Is het goed of vinden experts het maar prutswerk?

Zonder echt op het bordje te letten, had ik dit detail te pakken in de Dulwich Picture Gallery in Londen. Vanwege dat diepe, ossenbloedrood, dat ik alleen van Rembrandt ken, en later van Chaïm Soutines opengereten ossenkadavers. Dat ook doet denken aan ander rood. Dat van een stroom bloed bijvoorbeeld, een veeg op een muur of maandverband, wegsijpelend bloed met het douchewater. Daar waar een aanslag is gepleegd, de slachtoffers al zijn geruimd maar hun vloeistof verspreid is op de stenen. Het bloed van de Amerikaanse vrouw die zo'n ongelooflijk krachtige verklaring aflegde over haar medestudent en verkrachter Brock Turner aan de Stanford Universiteit deze week, tot in detail, een verklaring waarmee ze haar slachtofferschap ontsteeg en daarmee alle vrouwen die haar lot delen omhoog trok. Het bloed dat niemand zag.

Rembrandts rood is hoe dan ook gewelddadig rood, want het is rood van binnenuit. Je kunt er niet onverschillig over zijn - ik niet. Ongeacht dat er een eenvoudig, beschaafd jasje mee is uitgebeeld. Een jasje zelfs dat ernstig beschadigd is volgens het museum. Juist hier heeft de verf te lijden gehad van slijtage en te ruwe eerdere restauraties. Heeft een ander dit rood geschilderd? In zulke wilde streken? Het boeide me echt niks, toen ik ervoor stond.

Volgens de laatste onderzoeken van de Dulwich Gallery is dit hoogstwaarschijnlijk niet Titus (die had een andere neus). In de achtergrond zijn boeken zichtbaar en de man houdt iets in zijn hand dat niet meer te identificeren is. Misschien beeldde Rembrandt een geleerde uit. De geschiedenis laat stukjes en beetjes van sporen na, die we bij elkaar schrapen, en soms komen we met nieuwe technieken en perspectieven iets verder en denken we meer te weten. Maar hoe vaak is ze ons nog te slim af.

Wat ik wel weet: het diepe rood, aantrekkelijk en bijna beangstigend, van dat rood waar mensen voor in de rij stonden en huilden bij de Mark Rothko-tentoonstelling twee jaar geleden in Den Haag, met z'n allen zoekend naar een individuele ervaring van het hogere. Zulk rood vind je soms in een detail, in een bijna leeg museum op een dinsdagmiddag. Gewoon even de rest wegdenken en het is er, voor je neus.

Een jonge man, mogelijk Rembrandts zoon Titus

Rembrandt van Rijn (?); Ca 1668; olieverf op doek; 82,6 x 67,2 cm; Dulwich Picture Gallery, Londen; www.detailsofart.com

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden