Reliwetenschap (Gerectificeerd)

Sommige misvattingen blijken onuitroeibaar. Ook in de wetenschap. Ik heb het over de dwaling dat de mens een speciale plaats zou innemen in het heelal....

Als dit dode, religieuze idee voor de zoveelste keer weer tot leven wordt gebracht in serieuze wetenschap, doet me dat altijd denken aan de tekenfilms van Walt Disney: de kat Tom wordt overreden door een wals. Morsdood, zou je zeggen. Maar tot groot vermaak van de kijker staat de kat toch weer op.

Veronderstel dat u een wetenschapper bent die geeresseerd is in de zwaartekracht. Als u een baksteen in uw handen neemt en daarna weer loslaat, dan valt deze steen naar de aarde, omdat de zwaartekracht tussen steen en aarde aantrekkend is.

Nu heeft u een knappe theorie bedacht van de zwaartekracht. Uw theorie laat echter nog vrijheid toe: de zwaartekracht kan in uw stelsel zowel aantrekkend als afstotend zijn. Beide mogelijkheden zijn volgens uw model gelijkwaardig. Ze zouden dan ook beide in de praktijk moeten voorkomen als uw theorie de werkelijkheid beschrijft. Maar in realiteit, weten u en ik, komt slechts de aantrekkende variant van de zwaartekracht voor.

Eeuwige roem is uw deel, als u op theoretische gronden de mogelijkheid zou kunnen uitsluiten dat de zwaartekracht afstotend zou kunnen zijn. Want in dat geval zou u over een complete theorie van de zwaartekracht beschikken.

Als u om u heen kijkt, ziet u nergens mensen die door de aarde worden afgestoten en de ruimte in vliegen. Sterker nog de aarde zou nooit ontstaan zijn als de zwaartekracht afstotend zou zijn.

Als u een aanhanger zou zijn van het antropische principe zou u, om uw theorie te redden, als volgt redeneren: er is niet , maar er zijn twee heelallen die op geen enkele wijze met elkaar in verbinding staan.

In het ene heelal is de zwaartekracht aantrekkend en in het andere afstotend. In het heelal waarin de zwaartekracht afstotend is, kan geen leven bestaan. Wij als mensen moeten dus wel een zwaartekracht waarnemen die aantrekkend is.

Het probleem met deze redenering is dat het niets verklaart. Het levert geen toetsbare veronderstelling op. Het is geen wetenschap.

Argumentaties die gebruik maken van het leiden vaak tot heftige reacties onder wetenschappers. Dit komt doordat er maar een dunne lijn is tussen en religie.

Als vele theoriemet behulp van het kunnen worden uitgesloten en er slechts heel speciale theorie overblijft, dan zal die theorie wel ontworpen zijn door een goddelijke Ontwerper.

Het Vaticaan en de Anglicaanse kerk omarmen het AP. Extreem rijke, religieuze stichtingen als de Templeton Foundation organiseren conferenties over het principe.

Tot mijn verbazing is het weer helemaal in bij wetenschappers - zonder dat er overigens nieuwe ontwikkelingen zijn. Ik merkte deze herleving bij de recente lezingen in ons land van Brian Greene, een leidende wetenschapper in de kosmologie.

In de kosmologie, de studie van het heelal, blijkt het te barsten van de AP'ers. Van kosmologen is bekend dat ze het vaak bij het verkeerde eind hebben, maar nooit onzeker zijn.

Ik citeer hier de beroemde wetenschapsjournalist Martin Gardner. Bij het wordt een feit zodanig omgedraaid gepresenteerd dat het lijkt alsof er sprake is van een heel speciale selectie. Gardner komt met de hilarische zin:

'Wat handig voor vakantiegangers dat zandstranden zo dicht bij de zee zijn!'

Als een natuurwetenschapper het bestaan van de mens gebruikt als selectiecriterium voor zijn theorie, is dat een teken van zwakte. Het betekent dat hij op vele vragen nog geen antwoord heeft, maar dat hij toch zijn mond niet kan houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden