Religieuze mensen zijn minder intelligent dan atheïsten: klopt dit wel?

Klopt dit wel?

Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Deze week: 'Religieuze mensen zijn minder intelligent dan atheïsten.'

Intredeprocessie in de Sint-Jozefkathedraal in Groningen waar Ron van den Hout in juni 2017 wordt gewijd als bisschop van het bisdom Groningen-Leeuwarden. Beeld anp

Van wie komt de claim?

De Engelse evolutiebioloog Richard Dawkins roept het al jaren: wie religieus is, moet bijna wel dommer zijn dan atheïsten als hij. Onder andere het AD, Nu.nl en HP/DeTijd bevestigden die veronderstelling de afgelopen week met stellige koppen: atheïsten zijn intelligenter dan religieuzen. Een onderzoek van de Londense universiteit Imperial College zou dit hebben uitgewezen.

Klopt het?

Het onderzoek, gepubliceerd in Frontiers in Psychology, draait niet om de vraag of religiositeit en intelligentie omgekeerd evenredig zijn. Wel wilden de onderzoekers weten of religieuze mensen vaker vertrouwen op hun intuïtie, in plaats van rationeel te denken. Ze lieten 63 duizend mensen online een intelligentietest doen. Atheïsten scoorden wat beter bij vragen waarop het (foute) intuïtieve antwoord tegengesteld was aan het (juiste) beredeneerde antwoord. Een bekend voorbeeld daarvan is het tonen van het woord 'groen' in rode letters, waarbij mensen snel moeten reageren op de betekenis van het woord. Conclusie: vooral in situaties waarin intuïtie en ratio leiden tot tegengestelde oplossingen, scoren religieuze mensen relatief iets slechter dan atheïsten.

De deelnemers aan de studie werden geworven via nieuwssites en sociale media. Daardoor zijn effecten mogelijk eerder veroorzaakt door motivatie dan door religie. Sociaal psycholoog Hans IJzerman van de Universiteit van Grenoble vermoedt bovendien dat de gevonden effecten niet meer zijn dan meetfouten. 'Dat blijkt bijvoorbeeld uit de afwezigheid van effecten die er wel zouden moeten zijn. Zo is het bewezen effect van scholing op IQ in de resultaten niet terug te zien. Verder zijn bepaalde subgroepen zonder duidelijke reden uit de analyse weggelaten, wat erop kan wijzen dat de onderzoekers een effect hebben gezocht.' De onderzoekers zelf zeggen dat de subgroepen te klein zijn.

Dat religieuze mensen zich minder laten leiden door de ratio dan atheïsten, toont deze studie dus niet overtuigend aan. Maar gaat meer religiositeit nu wel of niet gepaard met minder intelligentie? Michiel van Elk, religieonderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam, zegt dat er een verband is tussen IQ, opleidingsniveau en gelovigheid. Alleen: de aard van dat verband is onduidelijk.

De auteurs van Imperial College verwijzen in dat kader naar bekend onderzoek van de Amerikaan Will Gervais uit 2012. Dat zou aantonen dat mensen minder religieus worden, zodra ze analytisch gaan redeneren. Dit onderzoek hield bij herhaling echter geen stand. Religieonderzoeker Hans van Eyghen wijst op de problematische definitie van religiositeit bij veel onderzoek. 'Religie is heel lastig te meten: voor sommigen is het een vaag ietsisme, anderen gaan regelmatig naar de kerk. Dat maakt vergelijken moeilijk.'

Meer lezen?

De Volkskrant probeert de zin van onzin te scheiden in de rubriek Klopt dit wel? Lees hier alle eerdere edities in deze rubriek terug.

Eindoordeel

Het verband tussen religie en intelligentie is een methodologisch mijnenveld. Er is nog geen wetenschappelijke consensus over de resultaten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.