Column

Religies worden alleen toleranter uit eigen ondervinding

Het valt moeilijk te ontkennen dat Trumps decreet om moslims uit zeven landen te weren discriminerend werkt. Individuele reizigers worden zo getroffen door een algemene maatregel. Als je niemand binnenlaat, krijg je geen terroristen meer, maar de kans is ook groot dat je juist mensen weert die tegenstander zijn van het regime waar zij vandaan komen.

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

De vraag is: hoe erg is deze vorm van discriminatie? Dat lijkt een ongepaste vraag, want discriminatie is een verwerpelijk fenomeen. Zo verwerpelijk dat zelfs onze Grondwet ermee begint. Artikel 1 luidt: 'Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan.'

De maatregel van Trump deed me denken aan een opmerking van de historicus Jonathan Israel. Hij is een groot geleerde en specialist in de geschiedenis van de Verlichting. Ik vroeg hem eens waarom sommige godsdiensten toleranter zijn dan andere. Over het antwoord hoefde hij niet lang na te denken. Hij antwoordde dat religies die zelf vervolgd en gediscrimineerd zijn geweest, neigen om toleranter te worden als zij inmiddels zelf de bovenliggende partij zijn. Ze handelen uit eigen ondervinding. Je denkt daarbij automatisch aan de Bergrede van Jezus, die volgens de Statenbijbel heeft gezegd: 'Alle dingen dan, die gij wilt, dat u de mensen zouden doen, doet gij hun ook alzo; want dat is de wet en de profeten.' Oftewel in gewonemensentaal: 'Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet.'

Dit stukje is geen pleidooi om staten en burgers door middel van discriminerende maatregelen tot tolerantie te dwingen. Dat zou weinig zin hebben. Het gaat hier om langzame processen die soms tientallen jaren, eeuwen duren. Een maand geleden stond in Trouw een indrukwekkend interview met Taj Hargey, de oprichter van de Open Moskee in Kaapstad. In deze moskee zijn homoseksuelen en niet-gelovigen welkom, en mogen vrouwen diensten leiden. Hargey heeft zich als doel gesteld de islam de Verlichting binnen te leiden en dat gaat uiteraard niet zonder slag of stoot. Regelmatig worden benzinebommen naar binnen gegooid en ook ramde een terreinwagen de pui, waarna gewapende fundamentalisten uit de auto sprongen. Zij vroegen of zij Hargey even konden spreken, maar die had het geluk niet aanwezig te zijn.

Hargey is als hoogleraar theologie werkzaam geweest op Amerikaanse en Britse universiteiten, onder meer in Oxford. Hij financiert de moskee van zijn pensioen. In een Britse krant zei hij na de aanslag op de Twin Towers 'geradicaliseerd te zijn', wat in zijn geval betekent dat hij besloot zich in te zetten voor een verlichte islam. Voor Hargey geldt alleen de Koran, die hij 'een vrij tolerant boek' noemt. Volgens hem zijn de sharia en de Hadith eeuwen later opgesteld door oude mannen die een hekel hadden aan vrouwen. Hij maakt ook verschil tussen een moslim en een mohammedaan. De laatste is geobsedeerd door Mohammed en wordt al boos wanneer iemand een plaatje van de profeet tekent. Hargeys taal is eenvoudig. Hij zegt: 'Als God niet in de Koran stelt dat een vrouw gesluierd over straat moet, dan hoeft zij dat niet. Net zomin hoef ik op een bepaalde manier mijn schoenveters te strikken - want ook dat staat nergens in de Koran.'

Het zou beschamend zijn als zulke mensen voortaan Amerika niet meer in mogen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden