Relatieve daling

BEWERING Artsen snappen statistiek
OORDEEL Net zo min als patiënten

HANS VAN MAANEN

'Zwitserse onderzoekers hebben een nieuw medicijn tegen een virusziekte ontwikkeld. Uit een studie onder 3.000 patiënten bleek dat de sterfte daardoor significant verminderde.

A: Onder patiënten die het nieuwe middel kregen, was de sterfte aan het eind van de studie ruim 30 procent lager dan onder patiënten die het oude middel kregen.

B: Onder patiënten die het nieuwe middel kregen, was de sterfte aan het eind van de studie 4 procent, onder patiënten die het oude middel kregen 6 procent.

C: Onder patiënten die het nieuwe middel kregen, was aan het eind van de studie 96 procent nog in leven, onder patiënten die het oude middel kregen 94 procent.

Wat vindt u: is het nieuwe middel duidelijk beter, iets beter, of slechter, dan het oude medicijn, of maakt het niet veel uit?'

Het zal, desnoods na enig nadenken, duidelijk zijn dat de drie resultaten precies hetzelfde voorstellen. Toch lijkt A veel aantrekkelijker dan B, en B aantrekkelijker dan C - de formulering maakt nogal uit in onze eerste schatting van de effecten.

En het vreemde is, dat geldt niet alleen voor gewone mensen, maar ook voor specialisten en huisartsen. In een aardig experiment legden twee Zwitserse onderzoekers, Thomas Perneger en Thomas Agoritsas, deze kwestie voor aan ruim duizend artsen en duizend patiënten - sommigen kregen de vraag met formulering A, sommigen met B, en anderen met C. In de Journal of General Internal Medicine van 27 juli deden ze verslag. Van de artsen die formulering A kregen, achtte 94 procent het nieuwe middel effectief, met B 68 procent en met C 52 procent. De beoordeling door patiënten was vergelijkbaar: met A 89 procent, met B 67 procent en met C 52 procent.

Dat mensen zich zo laten sturen door de manier waarop het resultaat wordt geformuleerd, is geen nieuws, maar het viel de onderzoekers tegen dat artsen hiervoor net zo gevoelig bleken als hun patiënten. 'Wij hadden gedacht dat artsen handiger zouden zijn dan patiënten in het interpreteren van het scenario.'

De onderzoekers hadden ook nog een formulering D bedacht, waarin A, B en C werden gecombineerd (dus zowel de relatieve daling als de vermindering van de sterfte als de toeneming van de overleving), maar die scoorde met 70 procent niet beter dan alleen B. De waarschijnlijkheid dat iemand positief over een behandeling oordeelt, is veruit het grootst als uitsluitend de relatieve daling, dus formule A, wordt gegeven. Vandaar dat medische vakbladen hebben afgesproken om spaarzaam te zijn met die relatieve maten. Of dat lukt is de vraag. Eveneens in de Journal of General Internal Medicine, van 13 augustus, turfden Michael Hochman en Danny McCormick nauwgezet de manier waarop in de zes belangrijkste medische tijdschriften de afgelopen twee jaar onderzoek naar nieuwe behandelingen is gepresenteerd: met relatieve of met absolute risicodaling?

In 69 van 157 studies met een positieve uitkomst, 44 procent, worden de resultaten in de samenvatting nog steeds alleen in relatieve termen gegeven - het maakte niet uit of de studie gefinancierd was door de farmaceutische industrie of niet. Kennelijk vinden tijdschriften, en onderzoekers, het nog steeds moeilijk wetenschappelijke resultaten zo eerlijk mogelijk te melden.

Dat klemt te meer, omdat uit het onderzoek van de Amerikanen blijkt dat de zuiverheid ook anderszins nog wel eens te wensen overlaat. Een bekende truc is het melden van een 'surrogaat-eindpunt': niet of iemand werkelijk is opgeknapt, maar alleen of zijn lab-uitslag goed is. Hieraan bezondigde zich 37 procent van 116 trials - bij de farmaceutische industrie 45 procent, bij niet-commerciëlen 29 procent. Een andere manier om lezers op het verkeerde been te zetten is het melden van de sterfte aan de onderzochte ziekte in plaats van de totale sterfte (een virusmedicijn waarvan iedereen een hartaanval krijgt, helpt niet echt). In 27 procent van 118 trials waarin sterfte werd gemeten, werd die totale sterfte weggelaten - bij de farmaceutische industrie 39 procent, bij niet-commerciëlen 16 procent.

En dat zijn de zes meest vooraanstaande medische tijdschriften van de wereld, waarin het beste onderzoek van de wereld verschijnt. Je moet er niet aan denken wat er in de andere zesduizend gebeurt. En wat artsen daarvan snappen.

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden