Nieuws Air France-KLM

Rekenkamer onderzoekt koop aandelen Air France-KLM

De Algemene Rekenkamer doet onderzoek naar de aankoop van aandelen in Air France-KLM. Minister Hoekstra van Financiën lichtte de Tweede Kamer voorafgaand aan die aankoop in februari niet openlijk in, hoewel zijn ambtenaren er intern op wezen dat dat in strijd was met de wet.

Minister Wopke Hoekstra van Financiën en zijn Franse ambtgenoot Bruno Le Maire geven een persconferentie. Beeld Freek van den Bergh

De Rekenkamer bekijkt nu of wat Hoekstra heeft gedaan inderdaad niet door de beugel kon, zo maakte de financiële waakhond woensdag bekend. Hoofdvraag is of de CDA-bewindsman het budgetrecht van de Kamer heeft geschonden door haar in februari slechts zeer summier in te lichten over de aankoop van 14 procent van Air France-KLM, waarvoor hij 750 miljoen euro zou neertellen. Volgens het budgetrecht, vastgelegd in de Grondwet, moet de Kamer de uitgaven van de regering kunnen controleren.

Hoekstra lichtte de financiële woordvoerders van de partijen één dag voor het begin van de aandelenaankoop in. Om negen uur ’s ochtends moesten zij zich via een zij-ingang op het ministerie van Financiën meldden, hun telefoons inleveren en geheimhouding beloven. Zelfs hun fractievoorzitters mochten niets weten over de operatie, die in de weken ervoor was bekokstoofd door het kabinet, en meer invloed op de onzekere toekomst van Air France-KLM moest garanderen.

Uit documenten van Financiën, die de Volkskrant in handen kreeg na een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (WOB), blijkt dat zijn eigen ambtenaren Hoekstra vooraf hadden gewaarschuwd dat een stille aankoop ‘onrechtmatig’ zou zijn. Volgens de ambtenaren kon de CDA’er zich niet beroepen op een noodsituatie zoals bij de ‘onvergelijkbare’ stille overname van Fortis, tijdens de kredietcrisis in 2008.

In een brief aan de Kamer, die Hoekstra een dag voor de publicatie van de Volkskrant verstuurde, erkent de minister dat de aankoop ‘potentieel’ onrechtmatig is. Maar, zegt hij daarbij: ik had zo mijn redenen. Zo zou de prijs van een aandeel omhoog zijn gevlogen als de markt had geweten dat Nederland zijn belang snel wilde uitbreiden. Het zou dan veel moeilijker zijn geworden om het gewenste percentage binnen te harken. Met als gevolg dat het doel van de aankoop, invloed uitoefenen op de koers van Air France-KLM, gevaar zou hebben gelopen. En dus koos Hoekstra voor geheimzinnigheid.

Geen precedent

Die uitleg vinden niet alle partijen bevredigend, ook omdat Hoekstra bij het vertrouwelijk informeren van de Kamer eveneens fouten maakte. Zo was er geen griffier om notities te maken en bepaalde Hoekstra zelf wie hij uitnodigde. Ook had hij de Kamerleden niet mogen verbieden hun fractievoorzitters in te lichten. Wat Hoekstra hier deed ‘kent geen precedent’, klonk het harde oordeel in een vertrouwelijke parlementaire notitie die vorige maand via het AD op straat belandde.

Volgens PvdA-Kamerlid Henk Nijboer schond de minister het budgetrecht ‘willens en wetens, en dat is ernstig’. ‘We zijn medewetgever, geen medezeggenschapsraad.’ Ook coalitiepartij D66 zet vraagtekens bij de gang van zaken en bij Hoekstra’s uitleg. 

Intussen rijzen er twijfels over het nut van de aankoop bij het beïnvloeden van de koers van Air France-KLM. De interne documenten laten zien dat het kabinet de aandelen kocht uit vrees dat het bedrijf minder aan het Nederlandse belang zou gaan hechten. Directe aanleiding was de aankoop van aandelen Air France-KLM door luchtvaartmaatschappijen Delta Airlines en China Eastern, waardoor de KLM-poot aan invloed inboette.

Sinds mei 2018 onderhandelde het kabinet ‘intensiever’ met Frankrijk over het garanderen van het Nederlandse belang, blijkt uit de stukken. ‘Er is geprobeerd’ om op schrift vast te leggen dat Schiphol ‘een belangrijke luchthaven voor AFKL en KLM is en dat in de toekomst ook zal blijven’. De resultaten stelden het kabinet blijkbaar niet gerust, want nog geen jaar later trok Hoekstra de knip voor harde aandelen.

Maar de koers van het aandeel Air France-KLM daalde sinds die zet gestaag, en van concrete afspraken over meer Nederlandse invloed is geen sprake. Het kabinet is er tot nu toe niet in geslaagd een extra bestuurszetel voor de Nederlandse staat bij het moederbedrijf te regelen. Eerder kreeg het moederbedrijf wél meer controle over de Nederlandse tak door bestuursvoorzitter Ben Smith aan te stellen als commissaris van dochter KLM.

LEES OOK

Topman Ben Smith van Air France-KLM maakt zich geen zorgen over de aanhoudende meningsverschillen tussen de Nederlandse en Franse regering. ‘Beide aandeelhouders hebben zich achter onze strategie geschaard’, zegt de Canadees in een interview met de Volkskrant.

Het voortbestaan van Air France-KLM loopt gevaar door de grote cultuurverschillen tussen de Nederlanders en Fransen. Dat denken de managers van het fusiebedrijf, bleek in 2017 uit een intern rapport.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden