NieuwsAandelen Air France-KLM

Rekenkamer: Hoekstra overtrad wet bij aankoop aandelen Air France-KLM

Minister Hoekstra van Financiën hield zich bij de aankoop van aandelen Air France-KLM niet aan de wet, oordeelt de Algemene Rekenkamer. Hoekstra overviel het parlement begin vorig jaar met deze investering van 744 miljoen euro.

Minister Wopke Hoekstra (Financiën) tijdens het debat vlak nadat de geheime aandelenaankoop van Air France-KLM bekend was gemaakt, in maart 2019.Beeld ANP

Op de derde woensdag van mei (Verantwoordingsdag, ook wel Gehaktdag) presenteert de minister van Financiën traditioneel de jaarverslagen van het Rijk. Eén van de grote uitgaven van 2019 was de verwerving van een staatsbelang in Air France-KLM. Die aankoop was onrechtmatig, stelt de Rekenkamer nu. Door zonder overleg met beide Kamers zoveel overheidsgeld uit te geven, schond Hoekstra het budgetrecht van het parlement.

Op 15 februari 2019 viel in de ministerraad het besluit dat de Nederlandse staat een groot aandelenbelang in Air France-KLM zou nemen. Door aandeelhouder te worden, hoopte het kabinet meer invloed te krijgen op de overwegend Franse raad van bestuur om zo de belangen van de Nederlandse dochter KLM beter te kunnen waarborgen.

Volgens de normale parlementaire procedures moet een kabinet of minister voor uitgaven buiten de begroting om altijd eerst toestemming vragen aan beide Kamers. Alleen in bijzondere omstandigheden kan hiervan worden afgeweken. De aankoop van aandelen Air France-KLM was zo’n omstandigheid, omdat de aankoop in het geheim moest plaatsvinden en dus niet onderwerp kon zijn van een openbaar Kamerdebat vooraf.

Nagelaten

In de uitzonderlijke gevallen dat het parlement de uitgave niet vooraf kan goedkeuren, moet de minister de volksvertegenwoordiging wél vooraf op de hoogte stellen van zijn financiële voornemen. En dat heeft Hoekstra vorig jaar nagelaten, concludeert de Rekenkamer.

Hoekstra liet het parlement weliswaar niet helemaal in het ongewisse, maar zijn informatievoorziening was minimaal. Vlak voordat ABN Amro begon met de aandelenaankoop, nodigde Hoekstra twaalf Tweede Kamerleden uit op zijn ministerie voor een vertrouwelijk overleg, van elke fractie één (twee fracties hadden geweigerd te komen). 

Alleen dit selecte clubje kreeg te horen wat het kabinet van plan was, maar de betrokken parlementsleden moesten dit strikt geheim houden. Ze mochten de informatie zelfs niet delen met hun fractievoorzitters. Pas een week later, op 26 februari, maakten Hoekstra en luchtvaartminister Van Nieuwenhuizen wereldkundig dat de staat grootaandeelhouder was geworden van de binationale luchtvaartreus.

In strijd met de wet

De Rekenkamer concludeert nu dat Hoekstra op meerdere punten in strijd met de wet heeft gehandeld. Om te beginnen deed hij geen enkele poging de Eerste Kamer vooraf te informeren, terwijl dat wel had gemoeten. Ten tweede bepaalde Hoekstra zelf welke Kamerleden hij wilde informeren, terwijl het niet aan de minister is dat te bepalen. In dit geval was de voorzitter van de Kamercommissie Financiën daarvoor de aangewezen persoon. 

De besloten bijeenkomst had niet op het ministerie moeten plaatsvinden, maar in een zaaltje in het Kamergebouw. Tot slot was er geen griffier aanwezig en is er dus geen verslag gemaakt van de bijeenkomst. Hierdoor kan niet meer precies worden vastgesteld wat er tijdens het overleg is gezegd. Dat bemoeilijkt de waarheidsvinding in onderzoeken zoals de Rekenkamer nu heeft uitgevoerd.

Hoekstra rechtvaardigt zijn optreden door het grote belang van geheimhouding te benadrukken. Zijn verdediging tegenover de Rekenkamer komt er kortweg op neer dat hij bang was dat de geplande aandelenaankoop zou uitlekken als hij het parlement uitvoeriger en eerder bij het plan had betrokken. 

De Rekenkamer brengt daartegenin dat Hoekstra’s voorganger Jeroen Dijsselbloem dat voor de nationalisatie van SNS Reaal – destijds ook een beursgenoteerd bedrijf – wel heeft gedaan en dat die nationalisatieplannen vooraf niet waren uitgelekt. Het budgetrecht van het parlement is te belangrijk om zomaar even door de minister opzij geschoven te worden, zegt de Algemene Rekenkamer bestraffend. Het instituut adviseert het kabinet om samen met de Kamers nieuwe informatieprocedures af te spreken die wel aan de wet voldoen.

Hoe de staat aandeelhouder werd van Air France-KLM

Vanwege grote zorgen over de toekomst van luchtvaartmaatschappij KLM én Schiphol besloot de Nederlandse staat in februari 2019 grootaandeelhouder te worden van moederbedrijf Air France-KLM.

Waarom de Nederlandse staat halsoverkop aandelen koopt in Air France-KLM: Den Haag wil voorkomen dat KLM en Schiphol het lot treft dat de Belgische luchtvaart een kleine twintig jaar geleden trof.

De poging van minister Hoekstra om de verfransing van Air France-KLM te stoppen lijkt een jaar later nog weinig vruchten te hebben afgeworpen.

Het kabinet wilde al in de zomer van 2017 een groot aandelenbelang nemen in Air France-KLM, vertellen direct betrokkenen. Jeroen Dijsselbloem onderhandelde als minister van Financiën met zijn Franse ambtgenoot Le Maire over een ‘vriendelijke’ overname van een deel van het Franse staatsbelang.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden