NieuwsSteunoperatie KLM

Rekenkamer: Hoekstra liet zich in de kaart kijken bij steunoperatie KLM

Door het gemis van een pokerface bij minister Wopke Hoekstra (Financiën) loopt Nederland mogelijk meer risico bij de redding van KLM dan nodig was. Dat concludeert de Algemene Rekenkamer in een rapport over verscheidene reddingsoperaties als gevolg van de coronacrisis.

KLM raakte in grote financiële problemen door de coronacrisis en moest met miljarden aan staatssteun overeind worden gehouden.Beeld Robin van Lonkhuijsen / ANP

Omdat KLM in acute nood verkeerde, maakte het kabinet eind april bekend dat het 2- tot 4 miljard euro aan staatssteun wilde pompen in het verlieslatende luchtvaartbedrijf. Daarmee liet Hoekstra zich in de kaart kijken, schrijft de Rekenkamer donderdag in haar rapport. De onderhandelingen met de bij KLM betrokken banken, die ook hun steentje moesten bijdragen, moesten op dat moment nog beginnen.

De twaalf banken, waaronder ABN Amro, ING en Rabobank, hadden eveneens veel te verliezen bij een faillissement van KLM. De verklaring van het kabinet verschafte hun een riante uitgangspositie, blijkt uit notities van ambtenaren van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, dat ook bij de operatie betrokken was.

Ter voorbereiding op een kabinetsoverleg op 20 mei schreven zij dat de onderhandelingen ‘heel langzaam en moeizaam’ verliepen. ‘FIN (Financiën, red.) is van mening dat de overheid in feite het bestaande risico van de banken voor haar rekening neemt en dat er te weinig risico bij de banken blijft liggen.’

Dezelfde ambtenaren herhaalden die boodschap een week later. De banken zaten ‘in een vrij riante positie’, omdat ze ervan uit konden gaan ‘dat de steun toch wel gegeven wordt door de Nederlandse staat’.

Uiteindelijk draagt de staat als minderheidsaandeelhouder liefst 93 procent van het risico. De banken dragen slechts 7 procent. Het kabinet is zo in dezelfde situatie beland als eerdere kabinetten bij de reddingsoperaties rond vliegtuigbouwer Fokker en autofabrikant NedCar, schrijft de Rekenkamer. Ook toen speelden private partijen handig in op het publieke belang ‘om de staat tot steun te dwingen’.

In een reactie op het rapport stelt Financiën dat er ‘bewust gekozen’ is om ‘vanaf het begin geen onzekerheid of onduidelijkheid te laten bestaan’ over het lot van KLM, en, daarmee nauw verbonden, Schiphol. Daarmee wilde het verdere schade aan het beursgenoteerde KLM voorkomen.

Belangenverstrengeling

Bij de steunoperatie voor KLM liep het kabinet ook risico op belangenverstrengeling, aldus de Rekenkamer. Hoekstra liet zich adviseren door ABN Amro, een van de banken waarmee het ook onderhandelde over een eigen bijdrage aan het steunpakket. In zijn reactie stelt Financiën dat er ‘strikte afspraken binnen de bank’ bestaan over scheiding van de verschillende taken.

Andere lessen trok het kabinet wél uit het verleden, schrijft de Rekenkamer in een verder overwegend positief rapport. Bij het verlenen van steun, naast KLM onder meer aan scheepsbouwer Royal IHC en chipproducent Smart Photonics, maakte het doorgaans werk van een goede onderbouwing. Ook verkende het kabinet alternatieven en meldde het steunoperaties meestal tijdig aan bij de Europese Commissie, die streng toeziet op inbreuken op de vrije interne markt.

Lees ook 

Na slepende onderhandelingen – en een ongekend felle strijd tussen de vakbonden – kwam er vorige week eindelijk groen licht voor het steunpakket aan KLM.

De piloten van KLM werden aangewezen als schuldigen: zij weigerden een langduriger loonoffer te slikken. De rol die de KLM-top heeft gespeeld in deze kwestie roept vragen op.

Het angstbeeld van KLM is een hernationalisering door Frankrijk van moederbedrijf Air France-KLM. De Franse staat speculeert inmiddels hardop over die optie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden