Bellen met Dion Mebius

Rekeningrijden? ‘Als het r-woord valt, schrikt iedereen bij de VVD zich rot’

Vandaag presenteert een monsterverbond van vervoersorganisaties en -bedrijven een ‘deltaplan’ om Nederland mobiel te houden. Het beladen ‘r-woord’ valt – rekeningrijden. Voor de politieke duiding bellen we met onze Haagse verslaggever Dion Mebius. 

Voor de VVD is het onacceptabel dat mensen zouden moeten ‘betalen om in de file te staan’. Beeld ANP

Dion, de Mobiliteitsalliantie, help ons even?

‘Het is een monsterverbond van 25 grote bedrijven en organisaties die zich bezighouden met vervoer in Nederland. De NS bijvoorbeeld, de ANWB en autoclub RAI, maar ook reizigersorganisatie ROVER. Ze hebben in 2016 op eigen initiatief de handen ineengeslagen om een visie te ontwikkelen op hoe vervoer in Nederland er in 2030 uit zou moeten zien. Die visie draagt nu de titel Deltaplan.

‘De aanleiding is dat de mobiliteitsvraag – het vervoer – in Nederland de komende jaren naar schatting met maximaal 20 procent toeneemt. Maar daar is onze huidige infrastructuur niet op toegerust. Wegen, het spoor en fietspaden slibben vol. Niet iedereen komt straks meer van A naar B.’

Wat staat er in dat Deltaplan?

‘Wat meer wegen en wat meer spoor zou helpen. Maar niet 20 procent meer. Dat is ten eerste veel te duur en te tweede alleen nodig op piekmomenten. Daarom pleit de alliantie vooral voor flexibeler gebruik van de bestaande infrastructuur en van beschikbare vervoersmiddelen.

‘Een van de plannen is een gezamenlijk app waarin alle vervoersmiddelen als alternatieven naast elkaar aangeboden worden: van de bus tot de trein, van de deelauto tot de leenfiets. Zo wordt snel inzichtelijk wat je het snelst van bijvoorbeeld een buitenwijk in Amersfoort naar Den Haag brengt en wat daarvan de kosten zijn. Er zitten haken en ogen aan, bijvoorbeeld als het gaat om privacy bij het delen van gegevens. Maar de bedrijven uit de alliantie hebben zich al aan dit idee gecommitteerd.

‘Daarnaast pleit de alliantie voor veel meer zogenoemde hubs. Dat zijn plekken waar alle verschillende vervoersstromen en vervoersmiddelen samenkomen. Niet alleen in binnensteden, zoals nu vaak al het geval is, maar ook aan de randen van steden. En ook in buitengebieden, waar door bevolkingskrimp bijvoorbeeld busdiensten verdwijnen. Dan krijg je bijvoorbeeld ‘hub Loppersum’ met een grote parkeerplaats, waar mensen over kunnen stappen. Die plekken moeten broeinesten van bedrijvigheid worden, met horeca en flexwerkplekken.

3 miljard euro per jaar kosten de plannen, dus 46 miljard tot 2040. Maar je raadt het al: daar krijgt Nederland heel veel voor terug. Tenminste, als we deze alliantie mogen geloven.’

Dan het heetste hangijzer: het ‘r-woord’ is weer gevallen!

‘Inderdaad: rekeningrijden. De alliantie stelt dat we moeten streven naar een vorm van betalen voor gebruik van de auto, in plaats van voor het bezit ervan. Het meest voor de hand ligt een zogeheten ‘vlakke heffing’: een vaste kilometerprijs voor elk moment van de dag. Het advies is wel dat voor minder vervuilende auto’s een lager tarief zou moeten gelden. Maar zeker geen spitsheffing, met hogere tarieven als het druk is op de weg. Uit onderzoek blijkt dat een vlakke heffing heel effectief is, omdat mensen dan beter nadenken over elk ritje dat ze maken. Tegelijkertijd wordt bezit van een auto goedkoper volgens de plannen, omdat de motorrijtuigbelasting zou moeten worden afgeschaft.

‘Als het r-woord valt, schrikt iedereen bij de VVD zich rot. In het regeerakkoord staat nadrukkelijk op instigatie van die partij dat er in deze regeerperiode géén vorm van rekeningrijden komt. Terwijl er doorgaans in een regeerakkoord staat wat er de komende jaren wél gaat gebeuren. Zo standvastig zitten de liberalen hier in. Toch ziet ook de VVD langzaam in dat er iets moet gebeuren – al is dat niet vanwege de files. Minister Cora van Nieuwenhuizen zei eerder in een interview met mij al dat het huidige systeem onhoudbaar wordt als straks steeds meer mensen een elektrische auto hebben. Daarvoor hoef je namelijk geen accijnzen te betalen.’

Uit onderzoek in opdracht van de Volkskrant bleek eerder dit jaar dat veel Nederlanders – ook veelrijders, VVD- en CDA-kiezers – best voelen voor rekeningrijden. Waarom ligt het politiek nog zo gevoelig?

‘Soms krijgen bepaalde woorden door de jaren heen een enorme lading. Sommige partijen beginnen bij alleen het horen van het r-woord al te steigeren. Daarom hebben wij in onze enquête het woord ‘rekeningrijden’ ook gemeden. Als er ooit een systeem van betalen voor gebruik van de auto komt, dan zal het alleen daarom al nooit ‘rekeningrijden’ gaan heten, maar bijvoorbeeld ‘kilometerbeprijzing’.

‘De discussie speelt al zo lang waardoor partijen als de VVD volharden. Maar er is veel veranderd: de klimaatdiscussie speelt op en aanvankelijke bondgenoten als de ANWB en RAI zijn in 2016 al omgegaan. Alleen de Telegraaf blijft fel tegen. Toen de plannen gister uitlekten, kwam de krant meteen in het verweer tegen de ‘klimaatridders van de alliantie.’

Maar de VVD blijft natuurlijk een ‘vroem-partij’, zoals premier Mark Rutte ooit zei. Heeft verantwoordelijk minister Cora van Nieuwenhuizen al gereageerd?

‘Ze bezweert opnieuw, net als in het genoemde interview met mij, dat er absoluut geen spitsheffing komt (‘een gruwel’) – terwijl niemand het daarover heeft. Voor de VVD is zo’n systeem van ‘betalen om in de file te staan’ onacceptabel, omdat sommige mensen volgens de partij niet kunnen kiezen wanneer ze de weg op moeten.

‘Verder vindt ze het allemaal ‘de moeite waard om over na te denken’ – maar echt niet meer in Rutte-III. Let wel: dit kabinet zit er nog maximaal een kleine twee jaar. De mobiliteitsalliantie geeft de VVD wat ademruimte omdat het voorstel niet per 2021 zou moeten ingaan, maar pas in 2024. Daar zit dus ruimte voor beweging van de VVD, zonder een verkiezingsbelofte te breken. Op het ministerie hebben ze ondertussen ook niet stilgezeten.’

Lees meer over rekeningrijden:

Een ruime meerderheid van de Nederlanders wil de huidige wegenbelasting inruilen voor een vorm van rekeningrijden. Zelfs veelrijders (meer dan 30.000 kilometer per jaar) en rechtse kiezers zijn overtuigd voorstander, blijkt uit een representatief onderzoek dat I&O Research heeft uitgevoerd in opdracht van de Volkskrant.

Het kabinet-Rutte III zegt zich te verzetten tegen de komst van rekeningrijden. Maar op ministeries wordt al gewerkt aan de mogelijke invoering ervan. ‘Files en klimaat doen debat over rekeningrijden omslaan’, analyseerde vervoerverslaggever Marcel van Lieshout.

Dat een ruime meerderheid van Nederland voorstander is van rekeningrijden, verbaast vervoerseconoom Erik Verhoef niet. ‘Den Haag loopt een beetje achter.’ 

Hoe regel je rekeningrijden? De techniek geeft keuzestress en minderbedeelden worden getroffen. De vijf grootste kwesties.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden