Reken maar dat Iraanse leiders slecht slapen

Teheran bedreigt Israël en druk opstanden met geweld de kop in. Tijd om keihard in te grijpen, of is de diplomatieke weg toch handiger?...

U heeft net een lezing over Iran gehouden voor het ministerie van Buitenlandse Zaken. U heeft ze vast geadviseerd dat Iran keihard moet worden aangepakt. Bombarderen?

‘Ik geloof niet dat dat een gelukkige oplossing zou zijn. Iran is naar mijn mening op dit moment geen serieuze bedreiging. Iran is, in tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, ook niet bijzonder expansionistisch.’

U maakt een grapje. Britse humor?

‘Nee hoor. Iran wil kunnen dreigen, maar is geen bedreiging. Het heeft een eeuwenoude bestuurlijke traditie, het is nationalistisch en het beschouwt zichzelf als een regionale supermacht. Aan beide grenzen van het land hebben ze, dankzij de VS, nu de ruimte gekregen die ze eeuwen gehad hebben. Dat is genoeg. Hun vijanden, de Taliban en Saddam Hoessein, zijn weg.

‘In Iran hebben de militairen het volledig voor het zeggen. Het huidige regime wil voor alles stabiliteit. Het wil aan de macht blijven. In dat licht moet je zijn wens zien om een nucleair vermogen te kunnen opbouwen. Wellicht maken ze een kernbom, maar dat is om diegenen af te schrikken die een regime change willen. De legertop weet intussen de VN-sancties handig te omzeilen en is daarmee steenrijk geworden. Met een oorlog lopen ze het risico dat allemaal kwijt te raken. De militairen zijn defensief ingesteld, niet offensief.’

Dat zal in Israël vast een zucht van verlichting teweeg brengen.

‘Ik ben het met u eens dat Iran de wereld tart door VN-sancties naast zich neer te leggen. Het zijn onderhandelaars zonder scrupules. Ik ontmoet nog steeds diplomaten die het schuim in de mond krijgen als ze aan hun onderhandelingssessies denken. Maar wat kan Israël doen? Ze zéggen dat ze desnoods gaan bombarderen. Maar of ze het doen? Kan het technisch? Nee. Staan de VS het toe? Hmmm. Zijn de gevolgen rampzalig? Ja. De wraak van Iran zal niet mals zijn.’

En die invloedrijke ayatollah’s dan? Zij geloven dat de eindtijd nabij is. De messias keert terug als de wereld ten onder gaat. Sommige ayatollah’s willen daarbij vast wel een handje helpen.

‘Die heb je. Maar ze zijn niet de baas. Dat is het leger en de geestelijk leider Ali Khamenei, een opportunist die al decennia aan de macht weet te blijven. Het geloof in zo’n messias is een schone zaak, maar wat de leiders betreft mag hij nog wel even wegblijven. Ze hebben het veel te goed.’

De leiders worden geacht vanuit Iran als centrum van de islamitische wereld de radicale islam te verspreiden. De islamitische revolutie gaat door tot de hele wereld is bekeerd.

‘Iran is echt niet in staat de radicale islam te verspreiden. Dat was in het begin van de revolutie even het geval. Nu is dat vuur allang gedoofd. De republiek is alleen in naam nog islamitisch. Nee, de echte radicalen zitten in Saoedi-Arabië. Daar zitten heersers die de wereld hebben opgescheept met wahhabieten en salafisten, zij steunden de Taliban. Daar is Al Qaida onstaan en geloof me, de meeste Saoedi’s denken niet heel anders dan Al Qaida. Saoedi-Arabië acht ik een veel grotere bedreiging dan Iran. ’

Maar het is Iran dat Israël bedreigt en Joden de zee wil indrijven.

‘Het is onacceptabel wat er over Joden en Israël wordt gezegd en al helemaal als je bedenkt dat Iran de oudste joodse gemeenschap ter wereld heeft. Het is schandalig. Maar het is retoriek voor binnenlandse consumptie. Israël aanvallen is veel te gevaarlijk. Dat zou alleen een gek doen, en de Iraanse leiders zijn niet gek.’

Toch is niets doen geen optie.

‘Veel opties heb je niet. Je moet druk op Iran blijven uitoefenen met strengere sancties. Maar helaas is alles te koop. Daarnaast zie ik China of Rusland nog geen strenge sancties goedkeuren. Het Westen overschat de kracht van Iran en onderschat de angst van de Iraanse leiders. Reken maar dat die slecht slapen. Leger én bevolking weten dat de macht van de leiders alleen nog berust op geweren.’

Waar blijft president Obama? Zijn uitgestoken hand is bot geweigerd.

‘Niet door de Iraanse bevolking. De demonstranten weten dat de VS hen steunen. Die demonstraties vonden niet voor niets plaats vlak na de rede van Obama in Caïro. Maar die steun moet niet te opzichtig zijn. Dan manoeuvreer je de oppositie in een onmogelijke positie. Alleen van binnenuit zijn hervormingen mogelijk. Wie als ‘lakei’ van het Westen te boek staat krijgt niets meer voor elkaar. Onderschat het nationalisme van de Iraniërs niet.’

Het wordt een race tegen de klok.

‘De spanningen lopen op, dat klopt. Maar soms zie je plotseling onverwachte veranderingen. Zeker in de Iraanse geschiedenis. En wie weet valt Saoedi-Arabië in handen van Al Qaida. Dan zijn de betrekkingen tussen de VS en Iran binnen een paar weken hersteld.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden