Op het tweede gezichtAngela Merkel

Reken maar dat Angela Merkel zal worden gemist, óók door wie geen fan is

Olaf Tempelman legt bekende buitenlanders op de sofa. Deze week: ook de volksstammen die haar ‘Wir schaffen das’ nadragen, gaan Angela Merkel nog missen.

Beeld Javier Muñoz

Een lezer vroeg waarom deze rubriek al twee keer over Boris Johnson ging en nog nooit over Angela Merkel. De Britse premier zit er nog geen vijftien maanden en zorgt louter voor ‘destructief theater’: eerst die Brexit-debatten, daarna het weglachen van corona, nu weer zijn contractbreuk met de EU en de geldnood na zijn scheiding. De Duitse bondskanselier zit er al vijftien jáár. In die tijd was haar land een baken van economische en politieke stabiliteit en het cement van de EU. Ze liet een miljoen Syrische oorlogsvluchtelingen binnen en wist daar maatschappelijk draagvlak voor te behouden. Haar woorden ‘Wir schaffen das’ bezorgden haar ook een miljoen haatdragende tweets – veel mensen denken dat het door haar komt dat je overvolle vluchtelingenkampen hebt op Griekse eilanden en de EU een migratiepact lanceert. 

Over honderd jaar kan over ‘Wir schaffen das’ anders worden geoordeeld dan op Twitter: dan zeggen historici wellicht dat het een gebaar was naar mensen in nood. Ook te prijzen: Merkels houding ten opzichte van Poetin. Dat de entourage van de vergiftigde Russische oppositieleider aandrong op transport naar Berlijn en niet naar Londen, was niet toevallig. Ook te prijzen: haar houding ten opzichte van Trump. Johnson was fan, Macron trachtte hem gunstig te stemmen, zij bewaarde de juiste afstand. Ook nog te prijzen: haar coronabeleid. Verzoek van de lezer: ‘Doe een keer Merkel in plaats van een clown.’

Mea culpa. Schurken, clowns, losbollen en tragische figuren bevolken meer boeken en films dan verstandige mensen. Typerend voor Merkel is dat ze Trump niet eens wist te inspireren tot een aperte tweet. Wat moest hij twitteren over een ex-Oost-Duitse natuurkundige die nooit een femme fatale is geweest en verstek liet gaan bij de plastisch chirurg?

Sinds haar intreden in de politiek in het Duitse herenigingsjaar 1990 worden haar geduld, evenwichtigheid, uithoudingsvermogen, incasseringsvermogen en empathische vermogens toegedicht, alsook berekendheid en kennis van het machiavellisme. Wie tracht te verklaren waarom ze dingen vermocht die Europese tijdgenoten niet vermochten, komt vroeg of laat uit in de Duitse Democratische Republiek (DDR): het is bekend dat ze in de sauna zat op de avond dat de Muur viel, aan de óóstkant, ze was toen al 35.

Tot op de dag van vandaag kun je van inwoners van voormalig communistisch Europa horen dat ‘dictatuur de ogen opent’: wie aan een dictatuur blootstaat, beseft dingen waar mensen in bevoorrechte landen geen idee van hebben. Of dat altijd zo is, valt te bezien: Viktor Orbán groeide ook op in het Oostblok. Misschien moet je zeggen dat dictatuur de ogen kán openen. Wie opgroeide in een land als de DDR, kan het besef ontwikkelen dat de meeste mensen niet zomaar vluchten. Wie opgroeide bij de DDR-grens, kan gruwen van prikkeldraad en schietende grenswachten. Wie in Oost-Berlijn woonde in de tijd dat Poetin daar zat voor de KGB, kan zo’n man doorgronden. Merkels voorganger Gerhard Schröder prees Poetins Duits en werd zijn boezemvriend. Het verschil in Poetins blik en lichaamshouding in ontmoetingen met Merkel en Schröder zei de laatste vijftien jaar alles. Hij weet dat zij weet wie hij is.

Tijdens Merkels kanselierschap werd Rusland allengs repressiever. In 2016 trad een Amerikaanse president aan die weinig affiniteit heeft met de rechtsstaat. De laatste jaren was de vrouw die op haar 35ste nog in een laboratorium in Oost-Berlijn werkte tegen wil en dank de leider van de democratische wereld. Volgend jaar stapt ze uit de politiek. Reken maar dat ze ook zal worden gemist door mensen die haar nadragen dat ze ‘Wir schaffen das’ zei.

MEER OP HET TWEEDE GEZICHT

Deze week werd de Russische oppositieleider Aleksej Navalny ontslagen uit het Berlijnse Charité-ziekenhuis. Zijn artsen verwachten dat hij volledig kan herstellen van zijn vergiftiging op 20 augustus met het zenuwgas novitsjok. Wat goed nieuws is voor de Russische oppositie, is slecht nieuws voor Poetin. In Op het Tweede Gezicht werd geconcludeerd dat Navalny een zesde zintuig bezit voor de zwakheden van het Russische regime.

De Democratische presidentskandidaat Joe Biden lag ook al op de sofa. Een vraag die in de geschiedenisboeken zal belanden, is hoe het kon dat in een verkiezingsjaar waarin niet alleen de koers, maar ook de instituten van de Verenigde Staten zelf op het spel stonden, de Democraten werden vertegenwoordigd door een broze man die dertig jaar terug een zoveel betere kandidaat was geweest. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden