Reizen

Hij is geboren in een verkeerde eeuw, bevestigen zijn vrienden: Redmond O'Hanlon, een Britse Boudewijn Büch met uitwaaierende bakkebaarden, had twee eeuwen eerder moeten leven. In de tijd van Paul du Chaillu bijvoorbeeld, de man die schreef over zijn ontdekkingstochten door het Afrikaanse land Gabon en in zijn boek daarover de eerste illustratie van een gorilla opnam.


De VPRO toonde in het tweede deel van O'Hanlons helden hoe de erudiete excentriekeling in de voetsporen trad van Du Chaillu. Op de zondagavond van Nederland 2, waar het inmiddels een goed gewortelde traditie is als enige op de Nederlandse televisie de blik structureel te verruimen tot (ver) buiten de Hilversumse of Amsterdamse televisiestudio.


Hoewel: de introductie, vorige week, was al exotisch zonder dat O'Hanlon ver buiten zijn stoffige, met boeken dichtgegroeide Pelican House kwam. Hem in zijn eigen omgeving een aangereden eekhoorn zien oprapen om die bij een preparateur zelf open te snijden en op te zetten, is al verbazend genoeg.


Hoewel: de tweede aflevering overtrof het exotische ver. Op naar Gabon, land van Du Chaillu, animisme en talismannen - gewapend met een trolley vol oude boeken en ondergoed. Zijn romantische verlangen in de negentiende eeuw te leven, bracht O'Hanlon bij een hedendaagse werkelijkheid die even gruwelijk is: kannibalisme bestaat nog steeds. Althans: daarvan getuigden de gesprekspartners in Gabon.


Hard bewijs ontbrak. Er klonk vooral overlevering en vele verhalen uit tweede of derde hand. Een man beaamde zonder blikken of blozen dat hij 's nachts mensen vermoordt om overdag op te eten. Maar ja, dorpelingen wezen O'Hanlon erop dat hij die niet al te serieus moest nemen: de man was vroegere schoolmeester. 'Hij is niet echt gek, maar zijn hoofd is vergiftigd door te veel kennis.'


Ook de pastoor kon zich heel stellig een voorval herinneren: in 1989 was zijn leraar Engels vermoord. 'Hij is gewoon opgegeten, met stukjes komkommer erbij.'


Overtuigender was de verbitterde moeder die haar zoon ooit terugvond zonder ogen, oren en geslacht, het bloed afgetapt uit zijn voet. Het bewijs voor 'rituele moorden', op last van politici en hooggeplaatsen met grote huizen, wist iedereen zeker. Logisch: wie kracht nodig heeft en beter wil spreken in het openbaar, snijdt uit een vrouw de vagina en legt de gedroogde clitoris op zijn tong. 'Om een groot man te worden, moet je dit soort dingen wel doen. Dat gelooft de hele samenleving', zei een universitair docent. Over drie, vier maanden na de opnamen zouden er in Gabon verkiezingen zijn, en iedereen wist wat dat betekent: let op je kinderen.


O'Hanlon, die eerder nog ironisch had gewenst dat hij een vader had die kannibaal was, zat aan het einde van een veelbewogen dag aangeslagen in een café. 'Ik ben er ondersteboven van. Dit heb ik al die jaren niet geweten. Afschuwelijk.'


Toch is hij er de man niet naar de werkelijkheid tot de bodem uit te zoeken en genadeloos schuldigen aan te wijzen - dit was tenslotte geen Brandpunt of Nieuwsuur, maar een antropologische ontdekkingsreis. Hij neemt waar, en verhaalt thuis van zijn adembenemende avonturen - precies als zijn helden uit de negentiende eeuw. Voorbeeldig gevolgd en gefilmd door Roel van Broekhoven en Maaik Krijgsman, die met deze meeslepende verslagen ongetwijfeld de hele wereld over kunnen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.