Reisleiders komen op voor gezamenlijk belang

Onder reisleiders heerst al jarenlang angst om te klagen over hun bar slechte arbeidsomstandigheden. Ze waren bang de laan uit te vliegen....

AL SINDS begin jaren tachtig, toen de markt voor avontuurlijke reizen begon te groeien, klagen reisleiders hevig over hun arbeidsvoorwaarden, maar actie ondernemen doen ze niet. Ze durven voor zichzelf geen goed contract of loonsverhoging te vragen, want voor hen honderd anderen. Een gezamenlijke belangenbehartiging bleek lastig, doordat reisleiders nogal uithuizig zijn.

Deze maand werd dan toch een vereniging opgericht, Odysseus, voor belangenbehartiging van reisleiders. Odysseus, zelf geen vakbond, heeft zijn eisen via de Dienstenbond FNV ingebracht bij het cao-overleg dat deze week is begonnen. Arjan de Bakker (SNP Natuurreizen) is een van de initiatiefnemers van Odysseus. Hij vindt dat álle reisleiders onder de cao voor de reisbranche moeten vallen. 'Die cao geldt nu alleen voor reisleiders die een arbeidsovereenkomst hebben en geregeld in Nederland terugkomen. Dat zijn er maar erg weinig, want bijna iedereen werkt freelance.' Een woordvoerster van de Dienstenbond FNV zei vorig jaar september in Traject: 'Het is een ongrijpbare groep. Ik heb geen flauw idee om hoeveel mensen het gaat, daar zou ik een slag naar moeten slaan.'

Behalve een cao willen de reisleiders een goede reisverzekering, vergoeding van wachtdagen tussen twee reizen en van toegezegde reizen die geannuleerd worden, aanvulling van ziektegeld tot 100 procent, snelle betaling en afschaffing van het concurrentiebeding.

Jan Verheij, bestuurder bij de Dienstenbond FNV: 'De werkgevers gaan eerst uitrekenen wat de verlangens van Odysseus kosten, begin april praten we weer verder. Eerlijk gezegd verwacht ik moeizame onderhandelingen. Volgens de reisorganisatoren is er geen loonruimte, doordat het slecht gaat in hun branche. De winstmarge die ze halen, zou maar 0,65 procent zijn.'

Th. Schmitz, directeur van de Algemene Nederlandse Vereniging van Reisorganisatoren (ANVR) wil, zolang de cao-onderhandelingen nog lopen, niet reageren op de eisen van Odysseus.

Arjan de Bakker denkt dat reisorganisatoren niet echt onwillig zijn om tegemoet te komen aan Odysseus' eisen, maar dat de enorme prijzenslag die ze onderling voeren, het onmogelijk maakt reisleiders normaal te honoreren. 'In Amerika en Duitsland zijn reizen veel duurder: daar kan reisleiding wel fatsoenlijk betaald worden. Het Nederlandse publiek wil voor een dubbeltje op de eerste rang zitten.'

Hij vermoedt dat reisleiders niet snel in staking zullen gaan. 'Dus mikken we vooralsnog op de bereidwilligheid van touroperators om de reissommen te verhogen, zodat ze ons beter kunnen betalen.' Jan Verheij: 'De ANVR zegt daarop: Als de prijs van reizen met 8 procent wordt verhoogd, daalt het aantal klanten met 20 procent.'

Vanwege schamele betaling en onzekerheid over werk is het verloop onder reisleiders groot, zegt De Bakker. 'Het publiek wordt niet zelden op pad gestuurd met een onervaren reisleider. Zeventien procent van de klachten bij de Geschillencommissie Reizen gaat over de reisleiding. Dat is slecht voor de naam van touroperators. Het is ook in hún belang dat we betere arbeidsvoorwaarden krijgen.'

Bij zijn eigen baas, SNP Natuurreizen, kan De Bakker met de directie over de problemen praten. Hij vindt dat de arbeidsvoorwaarden, zeker de laatste jaren, verbeterd kunnen worden, maar nog gunstig afsteken bij die van andere bedrijven. 'Ik moet bijvoorbeeld steeds vaker de maaltijden zelf betalen. Dan zeg ik: daarvoor heb ik niet elf jaar bij hen gewerkt.'

DYSSEUS-bestuurslid Wilma Wassenaar (Baobab Reizen) blijft dit jaar thuis - wat prettig is voor de continuïteit van de belangenbehartiging. Dat er structureel iets fout zit met de arbeidsvoorwaarden, wist ze al langer. Maar dat veel collega's echt bang zijn hun mond open te doen, ontdekte ze pas sinds ze zich voor Odysseus inzet. Ook FNV'er Jan Verheij bespeurt een grote angst. Hij doet al twintig jaar vakbondswerk, maar zo erg heeft hij het nog niet meegemaakt: een aantal Odysseus-leden wil onder geen enkele voorwaarde dat in de notulen van een oriënterende vergadering hun naam wordt genoemd. Dat is ook niet gebeurd, ze staan nu te boek als reisleider X, Y of Z. 'Ze wilden zelfs hun naam niet kwijt aan onze receptionist, die altijd een bezoekerslijst bijhoudt, om in geval van brand in één opslag te kunnen zien wie er in huis is. We hebben ze ervan moeten overtuigen dat dat geen kwaad kon.'

Eén actief lid van Odysseus kreeg van kantoorpersoneel van zijn reisorganisator te horen: 'Vertel de directie maar niks van je lidmaatschap, want dan vlieg je eruit.'

Anita Verhoeven (Baobab Reizen), mede-oprichter van Odysseus, zegt het met nadruk: dat zij in de publiciteit treedt, wil juist zeggen dat er bij haar werkgever een goede sfeer heerst. De directie legt haar niets in de weg. Dat ze, net nu ze haar uitzendbaan heeft opgezegd, tot juni geen reizen kan begeleiden, heeft niets met Odysseus te maken. 'Er worden gewoon te weinig Indonesië-reizen verkocht. Baobab Reizen staat achter ons. Ze willen de reisleiders steunen, maar hebben geen geld. Ze verlagen de prijzen om te concurreren.'

In de vier jaar dat Verhoeven reisleidster is, merkt ze dat de verhouding loon-onkostenvergoeding steeds meer verschuift. Vroeger bestond het maandbedrag nog voor tweederde uit loon en voor eenderde uit onkostenvergoeding. Tegenwoordig is dat omgedraaid. Ze krijgt per maand 610,72 gulden bruto officieel loon; inclusief onkostenvergoedingen komt ze uit op 2050 gulden netto.

Verhoeven: 'Dat lijkt gunstig omdat je minder belasting hoeft te betalen, maar dat is het niet. Met een karig loontje krijg je geen lening, hypotheek of dure huurwoning. En WW-, WAO- en Ziektewetuitkeringen zijn een percentage van je lage loon, de onkostenvergoedingen tellen niet mee.'

Secretariaat Odysseus: Wilma Wassenaar. Tel.: 020-6834598.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden