Reis Kerry toont nieuwe prioriteit VS

Het oude Europa en het onrustige Midden-Oosten zijn de prioriteiten van de tweede regering-Obama. Deze boodschap laat de Amerikaanse president bezorgen door zijn nieuwe minister van Buitenlandse Zaken, John Kerry, die vanaf vandaag in tien dagen vier West-Europese en vijf islamitische bondgenoten bezoekt.

NEW YORK - De intensieve 'luistertoer' is Kerry's eerste reis als topdiplomaat van de Verenigde Staten. Hij begint in Groot-Brittannië, Amerika' s voornaamste partner. Na Berlijn, waar Kerry woonde als kind, volgt overleg in Parijs over de strijd in Mali.


Via Italië vliegt Kerry naar Turkije. Daar zal Kerry met zijn Turkse NAVO-partner 'nieuwe ideeën' bespreken om de Syrische president Assad onder druk te zetten, aldus zijn woordvoerder. De burgeroorlog in Syrië heeft Washington nog niet tot actie aangezet.


Kerry's voorgangster Hillary Clinton ging vier jaar geleden eerst naar Azië. De 'herstart' van het buitenlandbeleid onder Kerry maakt duidelijk dat de problemen die de VS het urgentst acht, spelen in de landen die bij Obama's eerste inauguratie - vóór de Arabische Lente - relatief stabiel leken.


Hoewel Obama de moslimwereld 'de hand reikte', bleven de verhoudingen moeizaam. Zonder veel te ondernemen, zien de Amerikanen de radicalisering aan in Noord-Afrika, de oorlog in Syrië, de provocaties van Iran, de patstelling in Israël, de strijd in Afghanistan, en de aanslagen door Hezbollah - volgens de VS een terreurgroep.


De hoop dat het terugtrekken van militairen uit Irak en Afghanistan rust zou brengen, is ijdel gebleken. De spanningen zijn toegenomen in een regio die loopt van Noord-Afrika tot Pakistan. Kerry gaat dan ook naar Egypte, Saoedi-Arabië en de Golfstaten om te praten over 'onze vele gezamenlijke uitdagingen in de regio', zoals het understatement van zijn woordvoerder luidt. Zo moet de voormalige senator een nieuwe toon zetten, namens de president, die op buitenlandgebied zware kritiek te verduren heeft.


Enkele jaren geleden kwamen Obama's adviseurs met de zinsnede 'leading from behind' (van achteruit leiding geven) om een nieuwe houding te illustreren. Amerika moest een bescheidener rol op het wereldtoneel vervullen, na jaren van neoconservatieve assertiviteit onder George W. Bush. Conservatieve critici sprongen erbovenop; volgens hen was het een zwaktebod, een teken dat de VS hun leiderschapsrol vrijwillig opgaven. Recentelijk klinkt er juist in progressieve kringen kritiek.


In zijn boek Dispensable Nation (niet-onmisbare natie) heeft de voormalige topadviseur Vali Nasr nauwelijks een goed woord over voor Obama's buitenlandbeleid. De Iraans-Amerikaanse geleerde was de rechterhand van Richard Holbrooke, de afgezant voor Afghanistan en Pakistan tot zijn dood in 2010. Obama heeft de diplomatie geen kans gegeven, oordeelt Nasr, nu hoogleraar in Washington.


De belangrijkste beslissingen werden genomen door Defensie en het Nationale Veiligheidsteam, aldus Nasr. Het is een buitenlandbeleid met drones (de omstreden onbemande vliegtuigen) in plaats van onderhandelingen. Binnenlandse belangen gaan voorop, concludeert Nasr: 'Het doel is niet strategische besluiten te nemen, maar de publieke opinie bevredigen.'


Het gebrek aan diplomatiek succes in brandhaarden als Iran en Syrië vloeit voort uit die trend, observeert Nasr. Ook andere waarnemers hebben zulke geluiden laten horen, maar Nasr is de eerste insider die uit de school klapt. Over Afghanistan en Pakistan schrijft hij: 'Het soort mislukking dat ontstaat als het buitenlandbeleid wordt overgelaten aan het Pentagon en de veiligheidsdiensten.'


Met zijn schat aan diplomatieke ervaring en wereldwijde contacten op de hoogste niveaus zal Kerry mogelijk een kentering kunnen brengen. Als zoon van een gewaardeerd diplomaat is hij al decennia een gerespecteerd kenner van de internationale verhoudingen en de fijne kneepjes van de diplomatie. Hij wordt gezien als zeer loyaal aan Obama; mogelijk krijgt hij meer ruimte voor initiatief dan Clinton had.


Israël en de Palestijnse gebieden staan niet op de agenda; in maart zal Kerry de president vergezellen bij diens eerste bezoek aan de Joodse staat.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden