Regisseur van Super Saturday in Londen

Als hoofdcoach van de Britse atletiekbond vierde de Nederlander Charles van Commenée binnen drie kwartier drie gouden medailles tijdens de Olympische Spelen van vorig jaar. Nu rust hij uit en denkt hij na. 'Als sport niet meer geloofwaardig is, wat is dan nog de zin?

Heerlijk is dat, wandelen langs de Copacabana in Rio de Janeiro. Beetje staren over het water, lummelen, slapen. Charles van Commenée nam ontslag als hoofdcoach van de Britse atletiekbond, ondanks het eclatante succes van de ploeg in Londen.


De ontmoeting in Rio is toevallig. Hij logeert bij Gerard Lenting, atletiekcoach en een goede vriend. 's Avonds schuift hij aan voor een pizza. Van Commenée lacht hartstochtelijk, telkens weer.


U zit nog steeds in een denkproces?

'Nee hoor, helemaal niet. Ik heb twaalf jaar lang non-stop doorgeharkt en dacht: ik ben 54 en ga eens een jaar boeken lezen, vrienden bezoeken, film kijken, over de Copacabana lopen. Geweldig. Geen gezeik aan mijn hoofd van mensen die iets moeten. Het moet alleen niet te lang duren, want voor je het weet, wil je niets anders meer.'


Een dag na het gesprek houdt hij een lezing in Sao Paulo. Hij had mogen blijven bij de Britse atletiekbond. 'Je moet in mijn positie vooraf aangeven wat het target is. Toen heb ik gezegd: acht medailles, waarvan minimaal één gouden. We eindigen dus met vier keer goud, maar slechts zes medailles. Dan kom je in een schemergebied en heb ik zelf gezegd: het is niet goed genoeg. Dan hoeft een ander dat niet te zeggen.'


De eerste zaterdag van het atletiek was fantastisch, met drie keer goud in 44 minuten. Meerkampster Jessica Ennis, verspringer Greg Rutherford en langeafstandloper Mo Farah zorgden voor euforie.


'Ja, maar ik wist natuurlijk op welke dag het moest gebeuren voor ons. Sterker: ik had invloed op het chronologisch overzicht van de wedstrijden. Dat is een van de voordelen als organiserend land. Dat Britse succes moest aan het begin komen, en dan maar hopen dat het nog wat zou nadruppelen. Dat lukte goed. Alleen: het druppelde te weinig na. Hahaha.'


Onderkoeld: 'Een zekere vreugde was me niet vreemd, maar in de atletiek zie je dingen aankomen. Mo loopt 25 rondjes, dus het is niet zomaar een doelpunt dat uit de lucht komt vallen.


'Normaliter ben ik op het warming- upterrein tijdens wedstrijden. Dit keer dacht ik: dit wordt een speciale dag, ik ga het stadion in. Daar heb ik totaal vreemden elkaar zien omhelzen. Ik heb stewards, die in Engeland als standbeelden met stoïcijnse blik met de rug naar het veld staan, helemaal uit hun bol zien gaan. Vooral bij Farah, waar de beslissing op de laatste 50 meter viel. Weet je dat daar het hoogste aantal decibellen ooit in een sportstadion is gemeten?'


Was u ook een held na de Olympische Spelen?

'Het woord held, daartegen maak ik bezwaar. Dat is het meest aan inflatie onderhevige woord. Helden zijn mensen die iets opofferen en dan iets bijzonders doen. Ik word betaald, dus ik ben per definitie geen held. Of ik gevierd was? Ja. Als ik die acht medailles had gehaald, had ik serieus nagedacht om te blijven.'


Het was toch bijzonder, een Nederlander aan het hoofd van de Britse atletiek?

'In Peking, tijdens de Spelen van 2008, kwamen IOC-lid Sebastian Coe en de CEO van de Britse atletiek naar me toe. Ze zeiden: we hebben nog vier jaar te gaan, maar de Spelen zullen geen succes worden omdat het dorp en de stadions zo mooi zijn. We moeten medailles winnen in het Olympisch Stadion. Daarbij hebben we jouw hulp nodig.


'Als je technisch directeur bent van NOC*NSF, kom je op platforms waar je moet uitleggen waarom topsport belangrijk is. Dat wordt al snel een praatje om topsport te rechtvaardigen. Dan praat je over inspiratie of het gevecht tegen obesitas. Sport brengt mensen samen. Nationale trots.


'Pas in augustus vorig jaar ontdekte ik dat het allemaal waar is. Tot dan had ik dat maar een beetje lopen roepen. In Londen merkte ik wat die Spelen doen voor de natie. De Spelen hebben absoluut een lift gegeven aan de Britse natie, meer dan door een paar medailles. De organisatie is binnen het budget gebleven, er waren geen bedreigingen, alles verliep vlekkeloos. Er was zelfs geen regen.


'Als ik nu in Londen in de metro stap, feliciteren mensen mij. Ze weten niet precies wie ik ben, maar denken wel: die gozer heeft iets met die Spelen te maken.'


Is het moeilijk, bijna niets doen nadat u jaren als workaholic hebt geleefd?

'Ik kan het je aanraden. Dat je wakker wordt en geen deadline hebt. Ik denk wel dat ik workaholic was. Niet omdat een soort geheime kracht me elke dag naar het werk duwde, maar omdat ik nu eenmaal graag goed werk lever.


'Er was veel te doen, en dan geef ik alles. Dat heb ik nu een paar keer gedaan, ook toen ik technisch directeur van NOC*NSF was. In feite zet je je leven stop voor vier jaar en committeer je je aan werk. Maar ik voel geen dwangneurose of zo. Sterker nog: ik vind vrij zijn eigenlijk veel lekkerder.'


U heeft alle tijd om na te denken. Hoe staat de sport ervoor, de olympische sport met name?

'Dat is bijna zo'n vraag als: hoe los je het wereldvoedselprobleem op? Wat ik zie, en dat is jammer, is dat de olympische sport, en dan tel ik voetbal dus even niet mee, steeds onbeduidender wordt in de verslaggeving. Dat is een verschraling.


'Als deze trend doorzet, weten over een tiental jaren weinig mensen nog iets over zwemmen, hockey, atletiek of boogschieten. Elke vier jaar heb je dan een piekje. Maar door het jaar heen zal dat weinig zijn. Dan kun je zeggen: dat is marktwerking, het publiek krijgt wat het verdient. Maar ik vind het een verschraling.'


Atletiek zat jarenlang achter een decoder. Wielrennen was vergeven van doping. In disciplines als zwemmen doen veel sporters niet mee aan toernooien omdat ze niet in hun programma passen. Hebben veel sporten dat gebrek aan interesse niet zelf ingeluid?

'Dat ben ik met je eens. En dan gaat de vlag uit als een Nederlander in de tophonderd van het tennis staat. Veel sporten hebben een duidelijker formule nodig. Kijk, voetbal dreigt ook onbegrijpelijk te worden, bijvoorbeeld met de Europa League. Meer is hier dodelijk.'


Wat moet de sport dan doen?

'Het belangrijkste is dat sporten herkenbaar zijn, met een herkenbare formule. En wat minder mag ook. Dat geldt ook voor voetbal. Daar ligt ook een taak voor de media. Maar die redeneren: wij geven wat het volk vraagt. Dan krijg je zo'n eindeloze discussie. Hebben media een opvoedende taak, of is hun taak alleen verslaggeving, of onderzoeksjournalistiek? Ik ben er eigenlijk vrij pessimistisch over en heb niet de gouden oplossing.'


In uw eigen sport, atletiek, ontbraken de sterren jarenlang.

'Usain Bolt heeft de atletiek gered. Een fenomeen, internationaal, over alle sporten heen. Zonder hem zou atletiek echt een stuk minder zijn. Ik zat een paar maanden geleden in een vliegtuig. Bolt kan niet bij die gate zitten, want dan heeft hij geen moment rust. Hij wordt dus op een andere manier binnengeloodst en zit dan als eerste. Maar die man gaat niet in een hoekje een boekje lezen, die gaat dus naar voren en neemt de rol van de stewardess over. Hij vraagt aan iedereen: mag ik jullie tickets zien? Daar staat geen camera bij, dat is gewoon zoals hij is. En hij krijgt ook concurrentie. Hij verliest weleens. Ook dat is mooi.'


Ook het voetbal heeft problemen. Stel dat matchfixing het spel echt in de greep krijgt?

'Ik ben mijn liefde voor het voetbal een beetje kwijt, door misdragingen vooral. Die stuiten me enorm tegen de borst. Zo'n Zidane in de WK-finale, vreselijk. Of Suarez die iemand in de nek bijt. En dat gedoe met Lens, onlangs. Waardeloos. Dan denk ik: waarom moet ik daarnaar kijken?'


Dus bij wielrennen bent u ook afgehaakt?

'Weet je: ik trainde Denise Lewis, die won olympisch goud op de zevenkamp in 2000. Het was stuitend hoe vaak we dan moesten uitleggen dat het niet op basis van doping was gebeurd. Omdat er in de atletiek natuurlijk ook dopinggevallen zijn, zit je als winnaar meteen in de verdachtenhoek. Dat kan nooit de bedoeling van sport zijn. Je hakt aan de wortels, aan de essentie van sport. Als sport niet meer geloofwaardig is, wat is dan nog de zin?'


Hoe kunt u in het wielrennen nog genieten van iemand die keihard tegen een berg oprijdt, zonder te denken dat hij gebruikt heeft?

'De laatste jaren keek ik al met het geluid uit. Die verslaggevers zijn fans. Ze doen geen verslag. Ze proberen de beelden mooier te maken dan ze zijn. Maar nadat de volumeknop uitging, gaat nu ook het beeld eraf.'


Ook als u straks op de bank zit en Robert Gesink tweede staat, voor de beslissende Touretappe?

'In dat hypothetische geval zet ik de Belgische televisie aan. Ik moet toch op de hoogte blijven...'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden