Regisseur Lom over favoriet Back to the square: Egyptenaren geven niet op

De in Nederland wonende filmer Petr Lom portretteert in 'Back to the square' vijf Egyptenaren in hun leven ná de revolutie. Halverwege het IFFR is de film de favoriet van het publiek.

Filmstill van een scène uit Back to the Square.

Egyptische vader noemt babydochter Facebook om de revolutie te eren. Zo verscheen het bericht februari vorig jaar in de Egyptische krant Al-Ahram, en zo werd het vervolgens opgepikt door de internationale pers. Documentairemaker Petr Lom (1968, Praag) ging een half jaar later op zoek naar die vader, die zou luisteren naar de naam Jamal Ibrahim. 'Leek me een mooi onderdeel van mijn documentaire, waarin ik verschillende door de revolutie getekende levens van gewone mensen door elkaar wilde vlechten. De baby kon dan wat lucht in de film brengen, hoopte ik.'

Lom vond heel wat Jamal Ibrahims, van wie er een aantal voorbijkomen in zijn film Back to the square, die deze week in wereldpremière ging op het International Film Festival, maar geen van de vaders wist iets van een Facebookdochter. 'De Egyptische journalist die het originele artikel schreef, gaf over de telefoon toe dat hij het verhaal had verzonnen, maar voor de camera draaide hij er omheen. Ik heb dat zo maar gelaten in de film, je voelt als kijker wel aan hoe het zit.'

Niets veranderd

In Back to the square volgt Lom vijf Egyptenaren die hun leven overhoop zagen gegooid door de revolutie. Een van hen is meegekomen naar Rotterdam: Mark Nabil (19), het jongere broertje van de ná de val van Mubarak opgepakte bekende blogger Maikel Nabil (26), die driekwart jaar gevangen zat omdat hij kritiek uitte op de rol van het leger tijdens de demonstraties. Net een paar dagen voor het festival in Rotterdam is zijn broer vrijgelaten. 'Er is niks veranderd in Egypte', zegt de jongen somber. 'Mubaraks regime regeert gewoon verder, ook zonder hem.'

Enkele dagen nadat de revolutie in gang werd gezet, bevond Lom zich al in Caïro. Het duurde even voordat hij wist wat er aan de hand was. 'Wanneer je er middenin zit, is het moeilijk vat te krijgen op de situatie. Is het een politieke omwenteling? Of een religieuze? Later realiseerde ik me dat ik mijn focus bij de mensenrechtenschendingen moest leggen.' Daarbij belicht hij ook het lot van een slachtoffer van de woede van de demonstranten: het analfabete kamelendrijvertje Wally van 15 jaar oud, die op het Tahrirplein halfdood werd geslagen op 'de dag van de kameel', toen zo'n honderd man op kamelen zich onder de Mubarak-aanhangers mengde, en met zweep en stok om zich heen mepte. Op het plein stierven die dag zo'n 25 mensen. In de beelden, die live de wereld overgingen, is te zien hoe de op de grond gevallen Wally door enkele mannen vol op zijn hoofd wordt getrapt. Wally heeft zijn werk tussen de minisfinx-verkopertjes bij de Piramides van Gizeh weer opgepakt, met moeite: op wat Aziaten na blijven de toeristen weg.

Somber beeld

Hoe toeristenwerkers zoals Wally en hun kamelen tijdens de revolutie op het plein terechtkwamen, is niet helemaal duidelijk. Volgens Wally wilden hij en zijn collega's slechts protesteren tegen het protest, dat de toeristenindustrie tot stilstand bracht. Die bewering maakt het broertje van blogger Nabil woedend: 'Ze werden betaald om daar te zijn!' Lom vult aan: 'Politici hebben de kamelendrijvers waarschijnlijk wat geld beloofd om de boel op te stoken, daarover loopt ook nog een rechtszaak.' Back to the square, waarvoor Lom ook recentelijk nog in Egypte filmde, schetst een somber beeld van het land: nu het stof is opgetrokken, lijkt er weinig veranderd. 'Toch meen ik dat mijn film niet vrij is van hoop. De Egyptenaren die ik in mijn film volg zijn beschadigd en boos, maar ze hebben wel een stem. Ze geven niet op.'

Filmmaker Petr Lom. (foto via IFFR)
Filmstill uit Back to the Square.
Egypte en Syrië op het IFFR

Precies op de dag dat het IFFR vorig jaar begon, namen demonstranten bezit van het Tahrirplein in Cairo. Enkele voor het festival uitgenodigde Egyptische filmmakers mailden op het laatste moment af: sorry, de revolutie gaat voor. Met Power Cut: Middle East tonen de festivalprogrammeurs niet alleen films die opgenomen werden tijdens de onlusten in Egypte en Syrië, maar ook uit de periode (en zelfs decennia) daarvoor. Van verhulde en poëtische aanklachten tegen het regime, van meesters van de Syrische cinema zoals Mohamad Malas, tot veel directere en onverbloemde aanklachten van de huidige generatie filmers en kunstenaars. Ook werd het Damascus Visual Arts festival, dat dit jaar niet plaats kon vinden in Syrië, deels verplaatst naar Rotterdam. Back to the Square van Petr Lom is een van de weinige films uit het programma waarin de huidige situatie in Egypte wordt belicht, na de onlusten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden