Regionationalisten zijn niet tegen de EU

Anders dan Thomas von der Dunk beweert, vormen de Europese autonomiebewegingen geen ondermijning van de EU. Ze zijn juist erg pro-Europees.

Net nu de EU bezig is zich in hoog tempo te ontwikkelen tot een politieke unie, wordt in Vlaanderen, Schotland en Catalonië de roep om zelfstandigheid sterker en het vooruitzicht daarop reeler dan ooit. Thomas von der Dunk verbindt daaraan de conclusie dat een sterkere Europese Unie gedoemd is te falen (O&D, 20 oktober). Immers, als Walen en Vlamingen al niet kunnen samenleven, hoe moet dat dan lukken met vijfhonderd miljoen burgers in Europa?


Toch is de toenemende roep om regionale onafhankelijkheid ook een teken van het succes van de EU. Juist doordat de EU vrede, handel en stabiliteit in Europa tot stand heeft gebracht, is zelfstandigheid een steeds realistischer optie geworden voor regio's als Catalonië, Schotland en Vlaanderen. In een Europa waar constant oorlog dreigde en economieën zich grotendeels beperkten tot de landsgrenzen, hadden zij geen grote overlevingskans. Nu zij niet langer sterke nationale staten nodig hebben om zich staande te houden, wordt zelfstandigheid een optie.


Dit proces is al veel langer aan de gang dan de huidige economische crisis en heeft niet alleen te maken met financiële overdrachten. De afgelopen decennia hebben Catalonië, Schotland en Vlaanderen stap voor stap meer autonomie gekregen. De laatste stap, volledige zelfstandigheid, wordt weliswaar nu naar voren geschoven door politieke leiders in deze drie regio's, maar de roep om autonomie en het proces daarnaartoe zijn van een minder recente datum.


Bovendien is de roep om autonomie niet zonder meer verbonden met een sterke economie en de onwil om zwakkere regio's in eigen land te steunen. Waar mogelijk spelen partijen die voor regionale autonomie zijn graag in op dit soort sentimenten, maar zij zijn niet per se de drijfveer achter de roep voor autonomie. In Vlaanderen spelen overdrachten aan Wallonië weliswaar een belangrijke rol in de huidige roep om zelfstandigheid, maar in Catalonië en Schotland ligt dit een stuk genuanceerder. In Schotland rekenen sommigen op de olievoorraden voor de Schotse kust als manier om zelfstandigheid te financieren, maar veel economen betwijfelen of dat voldoende zal zijn. Op dit moment is Schotland juist een groot ontvanger van steun door de centrale (Britse) overheid, zodat volgens de logica van Von der Dunk eerder een afscheidingsbeweging in Engeland te verwachten zou zijn. Catalonië is weliswaar de economisch sterkste regio van Spanje, maar de regering kampt met zo'n grote schuld dat ze een beroep heeft moeten doen op het regionale steunfonds van de centrale Spaanse regering. Ook hier loopt de solidariteit dus niet alleen van Catalonië naar de rest van het land.


Het is dan ook niet vreemd dat zowel de Nieuw-Vlaamse Alliantie als de Scottish National Party en de Catalaanse nationalisten van Convergència i Unió sterk pro-Europees zijn en aansluiting nastreven bij de EU. Dit wordt vaak geïnterpreteerd als een 'vlucht naar voren' of eenvoudigweg een ongerijmdheid in hun denken, maar het vloeit juist logisch voort uit hun ambities. Alle drie de partijen hebben immers haarfijn door dat hun regio's alleen kunnen bestaan binnen een sterke Europese Unie, die zowel vrede als toegang tot de markten van andere lidstaten garandeert.


Daarbij is er geen sprake van dat zij het staatsverband op nationaal niveau verruilen voor een vergelijkbare constructie op Europees niveau. Zelfs als de meest ambitieuze plannen van 'EU-president' Herman van Rompuy werkelijkheid zouden worden, is de rol van de EU nog steeds veel beperkter dan die van nationale overheden in alle lidstaten.


Dit alles neemt niet weg dat het verzet tegen een verdere versterking van de EU en tegen de steun aan de zuidelijke lidstaten een belangrijke uitdaging vormt die de EU en de politieke leiders van de lidstaten serieus moeten nemen. Dit verzet en een bredere euroscepsis zullen onderdeel blijven van het proces van Europese integratie en vormen daar ook een gezond onderdeel van.


De verwachting dat hiermee de EU gedoemd is te mislukken, is echter ongegrond. En de stelling dat dit uit de Belgische ervaring volgt, is eenvoudigweg onjuist. Als de ontwikkelingen in Vlaanderen één ding laten zien, is het juist het succes van de Europese Unie.


Sebastiaan Princen, universitair hoofddocent bestuurs- en organisatiewetenschap.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden