Regeringsleiders overvleugelen EU-ministers

De Europese ministers van Buitenlandse Zaken hebben steeds minder te zeggen. Ze worden verdrongen door regeringsleiders die de dossiers minder goed kennen....

Van onze correspondent Geert-Jan Bogaerts

De maandelijkse vergaderingen van de ministers van Buitenlandse Zaken van de Europese Unie worden steeds meer een leeg ritueel. Hun bijeenkomsten eindigen in resoluties die zo langzamerhand de status krijgen van verklaringen van de Verenigde Naties. Ze worden niet serieus genomen.

Dat blijkt uit een rondgang langs topdiplomaten uit verschillende EU-landen in Brussel. Zij allen signaleren een verschuiving van de macht van de ministers naar de regeringsleiders. Het feitelijke gevolg daarvan is dat veel besluitvorming steeds meer in achterkamertjes plaatsvindt, los van de publieke controle die mogelijk is tijdens de vergaderingen van de ministers van Buitenlandse Zaken.

De knuppel werd kort geleden in het hoenderhok gegooid door Pierre de Boissieu, de voormalige Franse ambassadeur bij de EU. Inmiddels is De Boissieu de rechterhand van Javier Solana, de Hoge Vertegenwoordiger van de Unie. 'Nog steeds is het praktijk dat de ministers kort voor de lunch komen en meteen daarna weer vertrekken. Het lijkt alsof ze hun vergadering beschouwen als de opmaat voor de persconferentie die ze daarna houden', zei De Boissieu in het Europees Parlement.

Ten minste acht ministers moeten aanwezig zijn voor de stemmingen, maar dat quorum wordt bijna nooit gehaald. 'Als we er strikt de hand aan houden, zouden er nooit besluiten vallen', zei hij. 'Veel besluiten worden ad hoc genomen, zonder voldoende diepgaande discussie.'

Maandag vond weer zo'n Algemene Raad plaats. De agenda van deze vergaderingen wordt steeds meer gedomineerd door buitenlands politieke onderwerpen, zodat de bewindslieden bijna geen tijd meer hebben voor hun andere opdracht: de coördinatie van de besluitvorming binnen de EU. Ook maandag bleek dat weer: de bijeenkomst werd afgesloten met verklaringen over Birma, de Balkan, Zimbabwe, Ethiopië, Rusland en nog zo wat brandhaarden.

De tragiek is dat die verklaringen weinig te betekenen hebben. 'Ze lijken op de resoluties van de VN. Iedereen luistert beleefd en gaat vervolgens over tot de orde van de dag', aldus een diplomaat.

Minister Van Aartsen zei maandag na afloop van de vergadering echter dat hij wel veel vooruitgang ziet. Hij erkent dat 'we op het punt van de interne coördinatie nog wat achterblijven', maar het is al 'beter dan twee jaar geleden'.

De keerzijde van deze ontwikkeling is dat de regeringsleiders steeds meer de touwtjes in handen nemen. Zij zijn minder thuis in het Europese circuit en hebben volgens veel diplomaten de neiging om overhaast besluiten te nemen. Twee recente beslissingen worden het meest genoemd als voorbeeld om deze stelling te onderbouwen: de sancties tegen Oostenrijk en de uitbreiding van de EU met tien tot twaalf landen.

Mede als gevolg daarvan klagen landen als Polen, Hongarije en Tsjechië nu dat de Europese Unie de onderhandelingen over hun toetreding traineert. De Poolse ambassadeur bij de EU vindt dat de Unie naar voorwendsels zoekt om het Poolse lidmaatschap zo lang mogelijk uit te stellen. Verschillende Europese diplomaten erkennen dat dit daadwerkelijk gebeurt, 'omdat we ons op dit moment nog geen Pools lidmaatschap kunnen veroorloven'.

Een diplomaat wijst erop dat het 'politieke momentum zo groot is dat het heel moeilijk is weerstand te bieden en de rationele afweging te maken of het wel goed is dat Polen binnen nu en twee of drie jaar lid wordt van de EU'.

De uitbreiding wordt getrokken door de regeringsleiders. 'Als de ministers van Buitenlandse Zaken hun taak serieus zouden nemen, zouden ze alle betrokkenen erop wijzen dat het zo snel niet kan gaan. Maar ze ontlopen hun verantwoordelijkheid', aldus deze diplomaat.

Een ander vergelijkt de EU met een ballon die te snel wordt opgeblazen. 'Op dit moment gaan de ontwikkelingen zo snel. We zijn bezig met die uitbreiding, met een gezamenlijk buitenlands en defensiebeleid, met politie en justitie. Maar dat zijn allemaal grote dossiers, waarop heel moeilijk greep te krijgen is. Het gevaar bestaat dat het vooral lege doppen, loze woorden blijven, waarmee we niets concreets kunnen doen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden