Nieuws Zimbabwe

Regering Zimbabwe: Leger blijft op straat tot verkiezingsprotesten voorbij zijn

Bijna negen maanden nadat het Zimbabwaanse leger Robert Mugabe afzette en gedroomd kon worden van een prille democratie, verscheen dat leger opnieuw in de straten. Ditmaal om aanhangers van de oppositie te verdrijven die fraude vermoeden bij de verkiezingen van maandag. In de hoofdstad Harare werden zeker drie mensen doodgeschoten. De officiële verkiezingsuitslag is ondertussen nog steeds niet bekendgemaakt.

Een militair slaat een demonstrant in Harare. Beeld AFP

Een dag nadat het leger in Zimbabwe verkiezingsprotesten neersloeg, patrouilleren soldaten op de straten van de hoofdstad Harare. Winkels zijn gesloten, de rust is wedergekeerd. Woensdagavond zei de regering in een verklaring dat het leger op straat zal blijven ‘tot deze situatie voorbij is’, in een verwijzing naar de protesten van de oppositie. Zittend president Emmerson Mnangagwa wijt het geweld aan zijn tegenstrever in de presidentsverkiezingen Nelson Chamisa. De Verenigde Naties hebben beide leiders opgeroepen iedere vorm van geweld te verwerpen. Ondanks de druk op de kiescommissie om donderdag de officiële verkiezingsuitslag bekend te maken, is het de vraag of dat zal gebeuren. De website van de kiescommissie is uit de lucht vanwege een hack.

De beelden van legervoertuigen en mitrailleurvuur woensdag vormen een schril contrast met de beheerste wijze waarop de Zimbabwanen maandag naar de stembus waren gegaan. Voor het eerst sinds de onafhankelijkheid in 1980 deed Robert Mugabe niet mee aan de verkiezingen. De oppositie kreeg van tevoren ruimte voor rally’s, steeds meer Zimbabwanen durfden zich uit te spreken. President Mnangagwa, de man die in november vorig jaar met steun van het leger de macht had overgenomen, wilde de wereld overtuigen van een ‘nieuw’ Zimbabwe.

Woensdag werd duidelijk dat sommige zaken voorlopig bij het oude blijven. De naam van de toegejuichte militaire operatie tegen Robert Mugabe, ‘Herstel Nalatenschap’, heeft een wrange lading gekregen. Zimbabwe moet verder met de nalatenschap van het leger als de werkelijke macht achter de troon.

Jongens gooien stenen naar een verkiezingsposter van president Emmerson Mnangagwa. Beeld AP

De onrust van woensdag begon toen boze oppositieaanhangers zich verzamelden bij het gebouw van de kiescommissie in Harare. De hoofdstad is een bolwerk van de oppositie. De betogers vonden dat de uitslag van de presidentsverkiezingen te lang op zich liet wachten. Ze vermoedden fraude. De kiescommissie maakte wel vast bekend dat regeringspartij Zanu-PF meer dan tweederde van de zetels krijgt in het nieuwe parlement. Op basis van deze uitslag lijkt de uitkomst van de gelijktijdig gehouden presidentsverkiezingen ook al wel te voorspellen.

De honderden demonstranten kregen eerst te maken met waterkanonnen en traangasgranaten van de politie. Betogers stichtten brandjes, gooiden met stenen en verscheurden verkiezingsposters met de beeltenis van president Mnangagwa. Vervolgens verschenen de militairen op straat, die met scherp schoten.

‘Disproportioneel’ en ‘niet gerechtvaardigd’ geweld

Leider Nelson Chamisa van oppositiepartij MDC reageerde woensdagavond nog niet publiekelijk op het geweld van het leger. Woordvoerder Nkululeko Sibanda liet wel weten dat het ‘disproportioneel’ en ‘niet gerechtvaardigd’ was.

Chamisa bevindt zich in een lastige situatie. Vóór de verkiezingen verklaarde hij openlijk dat hij geen genoegen zou nemen met een verlies. Sommige van zijn aanhangers verwachten nu van hem een ferme stellingname. Maar een oproep tot straatprotest, zoals is geopperd, kan leiden tot meer geweld tegen aanhangers van de oppositie. Niet uit te sluiten valt dat de oppositie zich uit protest tegen het geweld van woensdag terugtrekt uit het gehele verkiezingsproces, om zo de kwade opzet van Zimbabwes machthebbers te onderstrepen.

Van regeringszijde wordt geprobeerd de oppositieaanhangers af te schilderen als amokmakers tegen wie nu eenmaal moet worden opgetreden om de orde te herstellen. President Mnangagwa zei woensdag dat hij de oppositie verantwoordelijk houdt voor de onlusten, een duidelijk verwijt richting oppositieleider Chamisa, die dinsdag de overwinning al had opgeëist. Aanhangers van Chamisa begonnen feestjes, om vervolgens boos te reageren op de eerste voorlopige verkiezingsresultaten. Vraag blijft wel waarom het leger werd ingezet tegen betogers die slechts gewapend waren met stokken en stenen.

Waarnemers

Het wachten is intussen op het definitieve oordeel van de onafhankelijke waarnemers over de verkiezingen. Kort voordat woensdag het geweld zou uitbreken, presenteerde de waarnemersmissie van de EU haar tussentijdse bevindingen. Missieleider Elmar Brok, Europarlementariër uit Duitsland, bekritiseerde het oneigenlijk gebruik van staatsmiddelen, gevallen van ‘dwang en intimidatie’ en ‘openlijke vooringenomenheid in staatsmedia’.

Dit alles was in het voordeel van regeringspartij Zanu-PF, aldus Brok, waardoor er tijdens de verkiezingen geen sprake zou zijn geweest van een ‘werkelijk eerlijk speelveld’. De EU-waarnemers hadden wel lof voor de verkiezingscampagne, die ‘grotendeels vreedzaam’ zou zijn geweest. De vraag is tot welk eindoordeel zij zullen komen in het licht van de gebeurtenissen van woensdag.

Deze vraag is natuurlijk ook van belang voor president Mnangagwa en zijn getrouwen. De eerste verkiezingen in het tijdperk na Mugabe moesten leiden tot brede internationale erkenning voor zijn regering. Ze moesten bovendien de weg vrijmaken voor internationale onderhandelingen over verlichting van Zimbabwes enorme schuldenlast en mogelijk ook over afzwakking van de persoonlijke sancties zoals die van kracht zijn tegen bijvoorbeeld Mnangagwa.

Mnangagwa deed voor de verkiezingen dan ook zijn uiterste best een Zimbabwe te verkopen dat afscheid had genomen van de duistere dagen van Mugabe. Hij predikte een ‘nieuw bestel’, een toestand waarin vooruit wordt gekeken in plaats van achteruit, en waarin buitenlandse investeringen in Zimbabwe weer ‘veilig’ zijn. Europese verkiezingswaarnemers waren voor het eerst in meer dan vijftien jaar welkom in het land en buitenlandse journalisten kregen accreditaties. Helaas voor Mnangagwa konden zij woensdag dus goed waarnemen dat Zimbabwes ‘nieuwe bestel’ verdacht veel trekken vertoont van het oude.

Oproerpolitie tegenover demonstranten in Harare. Beeld AFP
Emmerson Mnangagwa bij de afsluiting van zijn campagne in Harare. Beeld AP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden