Regering van Sri Lanka moet burgers teruglokken naar leeggestroomde stad; Inname van Jaffna is wellicht loze overwinning

Het bolwerk van de Tamil Tijgers, de stad Jaffna op het gelijknamige schiereiland, kan elk moment in handen van het Srilankaanse leger vallen....

Van onze buitenlandredacteur

Rob Vreeken

AMSTERDAM

De slag om Jaffna zal worden gevolgd door de slag om de Tamil-bevolking. De regering en de opstandelingen zullen na de val van het Tijger-bastion gaan wedijveren om de sympathie van en feitelijke controle over de massa van Tamil-burgers, die met honderdduizenden het schiereiland zijn ontvlucht, zo verwachten mensenrechtenactivisten en politici in Sri Lanka.

Materialen voor de wederopbouw van Jaffna staan al klaar in Vavuniya, de meest noordelijke stad in regeringsgebied, om verder te worden vervoerd naar het schiereiland. 'De regering zal proberen zo snel mogelijk een soort lokaal bestuur van Tamils op te zetten', zegt parlementariër Sarath Amunugama van de oppositionele Verenigde Nationale Partij (UNP) telefonisch vanuit Colombo.

Zo'n lokaal bestuur zal een aantal zaken te bieden hebben die de bevolking van Jaffna gedurende de heerschappij van de Bevrijdingstijgers van Tamil Eelam (LTTE) moest ontberen: elektriciteit, stromend water, benzine, een ruime voedselvoorziening. Daarmee hoopt de regering zoveel mogelijk gevluchte burgers terug te lokken.

Door de val van Jaffna is de LTTE weer bijna geworden wat ze ooit was: een klassieke, in de jungle opererende guerrillamacht. Terugkeer van vluchtelingen naar de stad zal daar nog toe bijdragen. De kans is ook groot dat de rebellen zich meer zullen gaan toeleggen op bomaanslagen in de hoofdstad Colombo. De guerrillastrijd rond het oostelijke Batticaloa zal heviger worden.

De Tijgers hebben zich grotendeels teruggetrokken op de noordelijke punt van het vasteland, vooral rond de stad Kilinochchi. Ook de meeste vluchtelingen zijn daarheen gegaan, de lagune over. In veel gevallen ging dat niet vrijwillig. 'De LTTE heeft de mensen gedwongen te vertrekken. Ze hebben ook delen van het schiereiland verlaten waar helemaal niet wordt gevochten', zegt Siddarthan, leider van PLOTE, een nationalistische Tamil-partij die op voet van vijandschap staat met de LTTE.

Uit onpartijdige hoek wordt bevestigd dat de vluchtelingenstroom althans voor een deel is geforceerd door de Tamil Tijgers. Ardi Lock, een medewerker van Artsen zonder Grenzen die deze week in Kilinochchi was: 'De LTTE doet veel moeite de mensen de lagune te laten oversteken. Wie eenmaal in Kilinochchi is, mag niet meer terug.'

Dat de regering na de verovering van Jaffna de Tamil-strijders zal achtervolgen tot diep in de jungle, in een poging hen geheel en al te verslaan, verwacht in Colombo niemand. Dat zou een slepende, nauwelijks te winnen guerrilla-oorlog worden.

Wel is het zeer waarschijnlijk dat president Chandrika Kumaratunga haar slag zal proberen te slaan aan het politieke front. Met hernieuwde kracht kan zij nu proberen parlementair en maatschappelijk draagvlak te winnen voor haar plannen de noordelijke en oostelijke regio's autonomie te verlenen.

Kumaratunga zat (net als alle presidenten vóór haar) steeds in de tang der extremen. Met te weinig concessies vielen er geen zaken te doen met de Tamil Tijgers. Maar als de regering in de ogen van de Singhalese lobby te véél autonomie gaf aan de Tamils, volgde in Colombo steevast een nationalistische campagne tegen het 'buigen voor de terroristen'.

Een militaire zege in Jaffna kan Kumaratunga onder Singhalezen de geloofwaardigheid verschaffen voor een politiek initiatief, meent mensenrechtenactiviste Sunila Abeysekera. 'Door de strijd in Jaffna geniet de regering in het zuiden veel meer sympathie, ook onder mensen die voorheen kritiek hadden.'

PLOTE-chef Siddarthan meent dat Kumaratunga door de val van Jaffna zal uitgroeien tot 'een ware heldin', die met gemak haar vredesvoorstellen door het parlement kan krijgen. Dit voorjaar strandden die al op de onwil van de Tamil Tijgers om serieus met de regering verder te praten.

En dáár zit natuurlijk het volgende, misschien wel grootste probleem: is er überhaupt wel een oplossing denkbaar met de LTTE-fanatici, zeker nu de beweging zo'n genadeloze klap toegediend heeft gekregen? Waar de verovering van Jaffna sommige waarnemers optimistisch stemt over de kans op vrede, vrezen anderen juist dat de regering zich in een onmogelijke positie bevindt.

'Het kan een lege overwinning blijken te zijn', zegt Neelam Tiruchelvam, directeur van het onderzoeksinstituut ICES in Colombo en voormalig Tamil-politicus. 'Ook letterlijk: Jaffna is een spookstad zonder mensen. Wat doe je als je zo'n stad in handen hebt? Het is een val - je kunt voor- noch achteruit. Het zal nu nòg moeilijker zijn de Tamil Tijgers ervan te overtuigen naar de onderhandelingstafel terug te keren. En in het zuiden heeft de militaire zege de onverzoenlijke elementen in de samenleving een enorme opkikker gegeven.'

Een andere optie zou kunnen zijn een politieke regeling tot stand brengen met PLOTE en andere Tamil-partijen, en de Tijgers in hun sop gaar laten koken in de jungle. Maar daar gelooft niemand in, zelfs Siddarthan niet. 'Om de LTTE kan niemand heen. Zij zijn een realiteit, een kracht om rekening mee te houden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden