Regering Turkije zit klem tussen VS en parlement

Het Turkse parlement zei weliswaar 'nee' tegen de stationering van Amerikaanse troepen in Turkije. Maar de regering lijkt de betreffende motie toch nog eens te willen voorleggen....

Turkije dreigt of door de kat of door de hond te worden gebeten en de Turken twijfelen hevig welke hap de meeste pijn zal doen. Hoe het land zich in deze positie heeft laten manoeuvreren is duidelijk; hoe het zich ongeschonden uit de voeten kan maken nog niet.

Afgelopen zaterdag verwierp het parlement in Ankara onverwacht de resolutie van de regering. Hierin werd permissie gevraagd om ruim zestigduizend Amerikaanse soldaten op Turks grondgebied te legeren met het oogmerk een noordelijk front te openen tegen het Iraakse regime.

Ofschoon de regering van premier Abdullah Gül - zijn Gerechtigheids- en Ontwikkelingspartij (AKP) heeft de absolute meerderheid in het parlement - bestaat uit een onervaren ploeg, wist deze heel goed dat de overgrote meerderheid van de Turken fel tegen een oorlog in Irak is.

Niettemin dachten Gül en de zijnen dat het veronderstelde Turkse belang en de beloofde Amerikaanse schadevergoeding voldoende zouden zijn de parlementariërs over de streep te trekken. Maar zij onderschatten de verdeeldheid in de partij en verzuimden de touwtjes aan te halen.

In zekere zin is het een feest voor de democratie, zegt een Turkse diplomaat, die zijn verbazing over de blunder van de regering-Gül nauwelijks kan verbergen. Volgens hem hebben ook de Amerikanen de weerstand totaal verkeerd ingeschat. Dat kan de Amerikaanse ambassadeur Robert Pearson zich aantrekken, die Washington niet goed op de hoogte heeft gebracht van wat er werkelijk speelde.

Daar komt volgens de diplomaat nog bij dat vele Turken zich geschoffeerd voelen. In de Amerikaanse pers werden zij afgeschilderd als een stelletje ordinaire zakkenvullers die zich aan de hoogstbiedende verkochten. 'Dat moet je bij een Turk dus niet doen, daarom zijn wij ook zo arm', aldus de diplomaat.

De vraag is wat Ankara te doen staat. Direct na de nederlaag in het parlement zaterdag poogde de regering de schade te beperken. De goede relatie met de VS was onaangetast, vond Gül. Hij zweeg over het eventueel indienen van een tweede resolutie, maar partijgenoten verklaarden dat zulks niet aan de orde was.

Dat is de laatste dagen veranderd. Premier Gül is stil, hij zit tot vanavond in Qatar bij de islamitische top over de kwestie-Irak. De leider van de AKP, Tayyip Erdogan, sprak dinsdag omfloerst over een tweede resolutie. Erdogan hoopt zondag bij een tussentijdse verkiezing in de zuidoostelijke provincie Siirt te worden gekozen tot parlementslid, wat voor hem de weg vrijmaakt om het premierschap van Gül over te nemen.

Erdogan sprak zijn respect uit voor de tegenstemmers, maar verklaarde dat de zaak wel van alle kanten moet worden bekeken. Anders kan de AKP niet op een verantwoorde manier werken aan de toekomst van het land. Waarnemers leiden daaruit af dat Erdogan vindt dat het toelaten van Amerikaanse troepen noodzakelijk is.

Enkele AKP-parlementsleden hebben al laten weten vóór een tweede regeringsresolutie te zullen stemmen. Het is niet uitgesloten dat deze pas zal worden ingediend nadat Erdogan tot premier is benoemd. Het parlement voor de tweede keer binnen week confronteren met een gelijkluidende motie zou de volksvertegenwoordigers onnodig irriteren.

Erdogan kreeg woensdag steun uit onverwachte hoek: chefstaf Hilmi Özkök, 's lands hoogste militair, verklaarde dat Turkije gebaat is bij het toelaten van Amerikaanse militairen. Een noordelijk front verkort volgens hem de Iraakse oorlog.

Bovendien betekent Turkse afzijdigheid dat Ankara ook geen invloed zal hebben in een naoorlogs Irak, wat in de ogen van Özkök betekent dat de Koerden min of meer vrij spel krijgen om een eigen staat te stichten. Dat is een nachtmerrie voor de Turken, die vrezen dat hun eigen Koerdische minderheid van twaalf miljoen mensen zich daarbij dolgraag zal willen aansluiten.

De wil van de militairen is nog steeds bijna wet in Turkije. De strijdmacht is het meest gerespecteerde instituut en heeft een in de grondwet verankerde bijzondere positie. De parlementariërs zullen bijzonder sterk in hun schoenen moeten staan, willen zij hun herwonnen zelfvertrouwen overeind houden tegen die immense druk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden