NieuwsCulturele waarden Orbán

Regering-Orbán wil met vetorecht en ‘cultuurraad’ theaters aan banden leggen

De Hongaarse leider Viktor Orbán wil regeringstoezicht op theater dat hem niet bevalt. Een cultuurraad moet erop gaan toezien dat theaters de waarden van Orbán onderschrijven, en de minister van Cultuur zal een vetorecht krijgen bij de benoeming van theaterdirecteuren. Anders kijgen ze geen subsidie meer. Het parlement vergadert vandaag, en Hongaren gaan de straat op.

Een onafhankelijke theatervoorstelling in Boedapest. Theatergezelschappen vrezen dat zij in de toekomst geen subsidie meer krijgen als ze de regering-Orbán niet welgevallig zijn.  Beeld Getty Images
Een onafhankelijke theatervoorstelling in Boedapest. Theatergezelschappen vrezen dat zij in de toekomst geen subsidie meer krijgen als ze de regering-Orbán niet welgevallig zijn.Beeld Getty Images

In theaters in Hongarije is verontrust gereageerd op een nieuw plan van de rechts-nationalistische regering van premier Viktor Orbán. Een wetsvoorstel waar het parlement in Boedapest vanaf maandag over debatteert, moet ervoor zorgen dat minister Miklós Kásler (Cultuur) voortaan een vetorecht heeft bij de benoeming van theaterdirecteuren.

In de nieuwe plannen krijgt de regerende Fidesz-partij van Orbán een veel grotere vinger in de pap in de hele cultuursector. Minister Kásler moet als voorzitter van een nieuw op te richten nationale cultuurraad de ‘prioriteiten’ en ‘richting’ voor de sector in Hongarije gaan uitstippelen. Culturele organisaties die aanspraak willen maken op subsidie, zullen – zo vermeldt de wetstekst – als ‘fundamentele voorwaarde’ het ‘nationale belang’ moeten verdedigen.

De nieuwe plannen komen neer op het ‘bulldozeren’ van het ‘onafhankelijke culturele leven’, zo reageerde de Vereniging voor de Onafhankelijke Podiumkunsten boos. Theatermakers zijn bang dat ze straks niet meer de vrijheid hebben om te maken wat ze willen. De plannen gelden alleen voor theaters die geld uit de staatskas krijgen; in de praktijk is dat de overgrote meerderheid.

Voor maandagavond staat een demonstratie gepland in het centrum van Boedapest. 33 duizend Hongaren hebben dit weekend een petitie getekend. Burgemeester Gergely Karácsony, onlangs in het zadel geholpen door de oppositie, voorziet de het einde van ‘culturele diversiteit’. Vorig jaar zag de staatsopera zich al eens gedwongen de opvoering van de musical Billy Elliot stop te zetten, toen een pro-Orbán columnist het stuk had afgeschilderd als ‘homo-propaganda’.

Het heeft er alle schijn van dat Orbáns kabinet het juiste moment heeft afgewacht om met de plannen te komen. Twee weken geleden kwamen Hongaarse media een #MeToo-zaak op het spoor bij het József Katona-theater dat bekendstaat om zijn gedurfde stukken. Regisseur Péter Gothár bleek enkele acteurs seksueel geïntimideerd te hebben, en werd ontslagen. De rel was door het theater een jaar lang onder de pet gehouden. Onmiddellijk na het bekend worden eiste Orbáns kabinetschef het ontslag van het theatermanagement. In pro-Fidesz media circuleert sindsdien het idee dat er schoon schip moet worden gemaakt in de theaterwereld, iets dat afgelopen vrijdag door een regeringswoordvoerder werd herhaald.

In Hongarije staan culturele en maatschappelijke centra al jaren onder druk. Eerder moest de prestigieuze Central European University (CEU) al haar spullen pakken en uitwijken naar Wenen vanwege een nieuwe onderwijswet die haar voortbestaan in Boedapest onmogelijk maakte. Ook niet-gouvernementele organisaties (ngo’s) wordt het leven zuur gemaakt met vaag verwoorde wetten.

Premier Orbán – sinds 2010 onafgebroken aan de macht – heeft er nooit een geheim van gemaakt dat hij geen liefhebber is van het liberale model waarbij ngo’s, universiteiten en andere kritische instituties hun goddelijke gang kunnen gaan. In het liberale wereldbeeld, verklaarde Orbán afgelopen zomer tijdens een grote beleidstoespraak in de Roemeense heuvels, is ‘individueel handelen’ puur een ‘privézaak’. Hij stelde daar zijn eigen ‘christendemocratische’ (ook wel ‘illiberale’) systeem tegenover waarin het individu pas lof krijgt als hij iets doet in dienst van de gemeenschap.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden