nieuws varkensboeren

Regering gaat varkenshouders uitkopen, boeren kritisch over plan

De regering gaat halverwege 2019 de eerste varkensboeren uitkopen. Minister Schouten (ChristenUnie) van Landbouw heeft hierover een akkoord bereikt met gemeenten, provincies, banken en de vertegenwoordigers van de varkenshouders. Het kabinet wil het aantal varkens in Nederland verminderen om de stank- en milieuoverlast tegen te gaan. 

Minister Schouten zet 120 miljoen euro opzij om varkensboeren uit te kopen. Beeld anp

In het regeerakkoord kondigden coalitiepartijen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie al een ‘warme sanering’ van varkenshouders in ‘belaste gebieden’ aan. Nederland telt ruim 12 miljoen varkens, bijna de helft daarvan zit in circa 1.600 stallen in Noord-Brabant (zo blijkt uit de laatste CBS-cijfers). De provincie heeft ruim dubbel zoveel varkens als inwoners. 

Dat brengt risico's met zich mee, constateerde de coalitie in het regeerakkoord. 'Die kunnen en willen we niet negeren.' Twintig jaar geleden werd Brabant getroffen door een grote uitbraak van varkenspest. Ruim een miljoen varkens werden preventief gedood. Tien jaar geleden brak in dezelfde regio Q-koorts uit, een ziekte die van geiten op mensen overging en meerdere slachtoffers maakte. Geregeld worden pluimveebedrijven (preventief) geruimd vanwege vogelgriep. 

Drieduizend varkens per bedrijf

Minister Schouten zet een zak met 120 miljoen euro opzij voor boeren die bereid zijn hun bedrijf te sluiten. Ze trekt nog eens 60 miljoen uit voor het 'innoveren en verduurzamen' van bedrijven - een derde van dat geld gaat naar pluimvee- en geitenhouders. Het 'actieplan' is vooral gericht op het tegengaan van geuroverlast. Het aantal varkens schommelt in Nederland al jaren tussen de 12 en 13 miljoen, maar het aantal bedrijven is de afgelopen twintig jaar flink gedaald. In 2000 had de gemiddelde varkenshouder zo'n 900 dieren, inmiddels is dat opgelopen naar bijna drieduizend en in Brabant zelfs bijna vierduizend dieren per bedrijf. 

Schouten hoopt met het uitkopen van boeren vooral de geuroverlast in varkensdichte regio's 'substantieel te verminderen'. Door de geur aan te pakken 'liften andere aspecten mee', schrijft de minister: 'Zoals ammoniak, fijnstof, methaan en endotoxinen (dode bacterieresten die een risico kunnen vormen voor mensen, red.).'

De sector, verenigd in de Brede Coalitie Vitale Varkenshouderij, staat 'welwillend' (lees: enigszins sceptisch) tegenover het akkoord. Eerst zien dan geloven, is de houding van de boeren. Voormalig VVD-minister Uri Rosenthal is voorzitter van de brede coalitie en legt uit welke 'noten op de zang' de boeren nog hebben. 'De sanering moet echt plaatsvinden op die locaties waar de geuroverlast het grootst is.' Hij waarschuwt tegen een generieke regeling waar elke boer die wil stoppen op kan intekenen. 

Bovendien moeten de uitgekochte boeren niet opdraaien voor de kosten van het slopen van hun bedrijven, stelt hij. 'De sloop moet onderdeel van de prijs zijn.' Hij roept de minister op dit te regelen met de provincies. Volgens Rosenthal zien de varkenshouders het akkoord vooral als opstap naar innovatie van de sector. 'Dit akkoord staat voor ons in het teken van het overeind houden en versterken van de varkenshouderij.'

Rosenthals kanttekeningen worden gedeeld door andere betrokkenen. Boeren worden 'hoorndol van steeds veranderende eisen', schrijft belangenvereniging POV op haar website. 'Het gaat ons om de betrouwbaarheid van de uitvoering.' Schouten is gewaarschuwd. Ze neemt dan ook haar tijd om de details uit te werken. Pas volgend voorjaar publiceert ze de precieze regeling. Halverwege 2019 kunnen de eerste boeren aanspraak maken op een zak geld. In 2020 vindt de tweede helft van de saneringen plaats. 

Eén miljoen varkensrechten

Het is de vraag hoeveel zoden de miljoenen van Schouten aan de dijk zetten. Rosenthal durft niet te voorspellen hoeveel boeren voor dat geld kunnen worden uitgekocht. Hij wijst erop dat de aankondiging van een opkoopregeling de prijs van een varken kan beïnvloeden. Vakblad Nieuwe Oogst berekende onlangs dat de minister met 120 miljoen euro, op basis van de huidige prijs, ruim een miljoen varkensrechten kan opkopen. 

De varkenssector is een miljardenbusiness. De varkensboeren hebben samen een productiewaarde (toegevoegde waarde) van ruim 8 miljard, zo stelt de branche op basis van eigen berekeningen. Meer dan de helft van de Nederlandse varkens worden gefokt voor de export, het levert de boeren jaarlijks 5 miljard euro op. 

Kamerlid Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren is teleurgesteld dat slechts 120 miljoen naar sanering van de varkensbedrijven gaat. '60 miljoen gaat naar investering in stallen, daarmee wordt geen dier gered. Ik vind dat zonde van belastinggeld.' Ook had ze gehoopt dat de minister maatregelen zou aankondigen om de overschrijding van milieunormen in de sector aan te pakken. 'Je zou iets van reflectie op de misstanden in zo'n brief verwachten. Maar het kabinet zegt alleen: het is misgegaan, de geurnormen zijn overschreden, dus moet er een bak geld heen.'

Ons landbouwsysteem is failliet, maar ideeën genoeg over hoe het anders kan

Het platteland in Nederland is de afgelopen decennia ingericht om zo efficiënt en intensief mogelijk te produceren. Daar plukken we nu de wrange vruchten van: minder biodiversiteit, slechtere bodemkwaliteit, een vergrijzende plattelandsbevolking. Daarom schreef het College van Rijksadviseurs een prijsvraag uit: landbouw en veeteelt moeten anders, maar hoe? ‘Geen boer wil het land slechter achterlaten dan hij het aantrof.’

De boer moet uit de spagaat: ‘Schulden en steeds goedkoper produceren zet de boeren klem’

Boeren zitten vaak zwaar in de schulden. Dat kan anders, als overheid en belangenorganisaties tot een breed gedragen akkoord komen. En als de consument nu eens voor kwaliteit wil betalen. Lees hier de analyse. 

Deze jonge boer ziet nog wél toekomst: ‘Wie zich aanpast, die blijft’

Jonge boeren zitten klem tussen verduurzamen en concurreren op de wereldmarkt. Met subsidies worden ze nu geprikkeld hun bedrijf klaar te maken voor de toekomst. Maar er is ook kritiek. Lees hier de reportage.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.