Regering gaat vaker besluiten vernietigen van gemeenteraden

De regering gaat vaker besluiten van gemeenteraden vernietigen. Zo wil zij voorkomen dat een raad over de schreef gaat. Mocht de lokale overheid een 'evident strafbaar feit plegen', dan moet zij worden vervolgd....

Van onze verslaggever

DEN HAAG

Minister Sorgdrager van Justitie schrijft dat in een brief aan de Tweede Kamer. Het kabinet heeft vrijdag ingestemd met de brief. Het ministerie van VROM gaat na of er te veel bevoegdheden op milieugebied zijn overgedragen aan lagere overheden. Als dat het geval is, moeten die terug naar de landelijke overheid. Als lokale overheden in overtreding zijn, gaat het voornamelijk om milieudelicten.

Volgens het kabinet biedt de huidige rechtspraak voldoende mogelijkheden om overheden die strafbare feiten plegen strafrechtelijk te vervolgen. Het vindt dat overheid en burgers niet gelijk hoeven te worden behandeld. De overheid neemt beslissingen in het algemeen belang, is onderhavig aan bestuurlijke controle en heeft te maken met een afweging van belangen, redeneert Sorgdrager.

Sorgdragers brief is een reactie op de zogeheten Pikmeer-arresten. Een ambtenaar gaf leiding aan het illegaal dumpen van slib in het Friese Pikmeer, maar de Hoge Raad besliste dat hij niet kan worden vervolgd. Ambtenaren vervullen een wettelijk opgedragen taak en genieten immuniteit, vindt de Raad. Het gerechtshof is het daarmee niet eens. Nu ligt de zaak weer bij de Hoge Raad.

Het kabinet is het ook niet eens met de Hoge Raad. 'Wanneer individuele ambtenaren, met miskenning van hun taak en bevoegdheid, strafbare feiten plegen of daaraan leiding geven, zijn zij zonder meer strafrechtelijk aansprakelijk. Van immuniteit is geen sprake', schrijft Sorgdrager.

Het wordt ingewikkelder als de overheid zelf strafbaar handelt. Dan moeten de politieke en bestuurlijke controlemechanismen corrigeren. Provinciale Staten kunnen burgemeester en wethouders wijzen op de ecologische gevolgen van hun beleid. Het kabinet kan een besluit van een gemeente vernietigen.

Het is nu al mogelijk om overheden strafrechtelijk te vervolgen als hun handelen redelijkerwijs niet meer tot de uitvoering van hun overheidstaak kan worden gerekend, vindt het kabinet. Om vast te stellen waar de grenzen liggen van de aansprakelijkheid van overheidsorganen, moet er een gericht vervolgingsbeleid komen. Aan de hand daarvan wordt bepaald of zaken die nu nog lopen, voor de rechter komen. Als veroordeling volgt, werkt dat normbevestigend, verwacht het kabinet.

Het College van procureurs-generaal (het hoogste college van het Openbaar Ministerie) is inmiddels verzocht een dergelijk beleid te ontwikkelen. Nu worden veelal zaken geseponeerd, omdat het OM verwacht dat de kans op vervolging gering is.

Het kabinet onderschrijft het standpunt van het Openbaar Ministerie dat bestuurlijke en politieke controle in de praktijk vaak tekort schieten. Dat moet worden verbeterd, vindt het kabinet. Het heeft een commissie ingesteld om daarvoor voorstellen te doen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden