Regenboogcoalitie kan de rit afmaken

POLITIEKE CRISIS
Er moet de komende maanden doorgeregeerd worden. D66, GroenLinks en ChristenUnie hebben goud in handen.

Slechte timing: Rutte is bij Hare Majesteit geweest om te melden dat het kabinet valt. En dat tijdens de grootste crisis sinds de jaren dertig. De conclusie wordt getrokken dat er snel verkiezingen moeten komen en dat een demissionair kabinet geen grote hervormingen kan doorvoeren. Dat hoeft niet zo te zijn.


Op z'n vroegst zijn er verkiezingen eind september en is er eind oktober een nieuw kabinet. Econoom Eijffinger liet zaterdag al weten: 'Midden in de schuldencrisis verliezen we een cruciaal jaar, dat kunnen we niet hebben. Voor de noodzakelijke grote hervormingen is een missionair kabinet nodig.' Tot het volgende kabinet het bordes betreedt, moet er een missionaire regering blijven die de zaken overdraagt aan de volgende regering, als estafettelopers die rennend het stokje doorgeven. Daarvoor zijn grofweg drie scenario's: een nieuwe gedoogcoalitie, een demissionair kabinet met vergaande bevoegdheden of 'Monti in de polder'.


Ondanks het ontslag hoeven er niet per se verkiezingen te komen. Een nieuwe (tijdelijke) gedoogcoalitie is mogelijk. Óf verkiezingen worden wel uitgeschreven, maar pas volgend jaar, zodat een tijdelijke regering de huidige crisis kan bestrijden. Verkiezingen zullen nu geen wezenlijke oplossing bieden voor de politieke impasse, het parlement blijft waarschijnlijk versplinterd.


Er is wat voor te zeggen als Hare Majesteit Rutte de opdracht geeft nieuwe steun te vinden. Of dit lukt, moet blijken uit het Kamerdebat deze week. PvdA en SP hebben aangegeven hoe dan ook verkiezingen te willen. Ze zullen slechts mondjesmaat meewerken aan een begroting voor 2013. Een valide keuze vanuit hun perspectief, maar daar hoeven andere partijen zich niet bij neer te leggen.


GroenLinks heeft zich meteen constructief uitgelaten door 'mee te willen werken aan een solide begroting voor 2013'. Sap nam maandag zelfs al het woord 'informateur' in de mond. D66 liet bij monde van Pechtold zaterdagavond in Nieuwsuur hetzelfde weten door te zeggen dat we echt de 3 procent moeten halen in 2013 en dat hij aanknopingspunten zag in het Catshuisakkoord. Van de ChristenUnie is eenzelfde constructieve houding te verwachten.


Hier presenteert zich de mogelijkheid voor een regenboogcoalitie van VVD, CDA, D66, GroenLinks en ChristenUnie. En als 2013 lukt, waarom dan niet de rit afmaken? Een volwaardige, nieuwe gedoogconstructie. GroenLinks wordt in één klap salonfähig en kan daardoor grof stemmen trekken bij de PvdA. Zij zal zich weliswaar neer moeten leggen bij de huidige sociaal-economische en financiële agenda, maar kan zich daarvoor bij haar kiezers prima verdedigen ('de markten en Brussel eisten dat, het was toch gebeurd') en in ruil voor deze steun meer terugvragen op duurzaamheidsgebied dan ooit mogelijk werd geacht.


Ook voor D66 en CU is het een aantrekkelijke optie. De hervormingsagenda die de markten eisen, komt angstig dicht in de buurt van het D66-programma. Daarnaast kan D66 enkele van haar kroonjuwelen claimen, zoals de gekozen burgemeester. CU kan uit de schaduw van de SGP stappen en werk maken van haar immateriële thema's. Zo blijft zij relevant voor de macht.


Mocht een volwaardige gedoogcoalitie een brug te ver zijn, dan kan ook worden gekozen voor de tweede optie: wel verkiezingen, maar de regenboogcoalitie steunt het demissionair kabinet met een flink mandaat voor de nodige hervormingen.


Er is ook een noodscenario. Stel, men wil Rutte en Verhagen niet op het pluche houden, dan kan er een 'Italiëscenario' komen. De CDA- en VVD-bewindslieden maken binnen enkele dagen plaats voor een neutraal zakenkabinet: denk aan Hans Wijers, Lans Bovenberg, Herman Wijffels en Ben Verwaaijen. In Italië en Griekenland, waar regeringen het niet eens konden worden over de benodigde hervormingen, werden zakenkabinetten aangesteld om juist vóór de verkiezingen de problemen op te lossen. Een 'Monti in de polder' is mogelijk: een zeer tijdelijke zakenregering die binnen enkele weken een hervormingsagenda op de meest urgente punten (woningmarkt, AOW, arbeidsmarkt, structuurinvesteringen) voorlegt aan de Kamer. Dit kan worden afgerond voor het parlementaire zomerreces.


Ook hier lijkt de regenboogcoalitie weer de meest aangewezen groep voor steun. Daarna beginnen in genormaliseerde omstandigheden de verkiezingen zonder dat de financiële markten in onze nek hijgen.


De middenoptie lijkt de meest haalbare, maar in alledrie de opties hebben D66, GL en CU een sleutelrol. Ik adviseer daarom Pechtold, Sap en Slob snel bij elkaar te gaan zitten. Ze hebben een gouden kans in handen: voor zichzelf en voor Nederland.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden