Column

Regeltjes: de blinde vlek van Rutte

De VVD zit in de we-rule-this-country-modus: wij zijn tegen regeltjes.

Bruno Bruins Beeld anp

Is er iemand die de VVD tegenhoudt? Zo luidde een noodkreet op Twitter. Ex-staatssecretaris Bruno Bruins (VVD), thans topman bij UWV, bleek te veel bijbanen te hebben. Hij bestuurt de Haagse sociëteit De Witte, houdt toezicht op de kwaliteit van het universitair onderwijs en op de publieke omroep, en nog zo wat.

Klein bier zult u zeggen. Na Kamervragen gaf hij drie van de acht bijbanen op. Toch een vlekje, niet lang nadat koning bijbaan Loek Hermans (VVD) het veld had geruimd. En terwijl het proces tegen de ex-wethouder van Roermond, Jos van Rey (VVD), nog loopt. Op station Den Haag kwam ik VVD-denktanker Patrick van Schie tegen. Waarom altijd de VVD, mopperde hij. Integriteitskwesties spelen toch in alle partijen. Vast wel, zei ik. Maar nu gaat het over de VVD.

Vorige week stelde Liesbeth van Tongeren (GroenLinks) een Kamervraag over het gerucht dat minister Melanie Schultz van Verkeer (VVD) was gevraagd als nieuwe baas van Schiphol. Schultz ontkende dat ze was gevraagd. Waarop Van Tongeren de minister vroeg of ze wilde beloven dat ze die baan na haar ambtsperiode niet zou gaan doen, in verband met belangenverstrengeling. Dat ging de minister niet toezeggen. Er was geen sprake van belangenverstrengeling en je integriteit, daar ga je zelf over.

Dat is precies het probleem. Ik weet zeker dat Jos van Rey vindt dat hij 100 procent integer is. Van Tongeren merkte op dat de landen om ons heen allemaal strenger zijn. In Engeland hanteren ze een afkoelingsperiode van drie jaar na een ministerschap, voordat je in een aanpalend bedrijf mag beginnen. Schultz zei dat belangenverstrengeling geen rol speelde, aangezien zij volkomen transparant en democratisch bezig is geweest. Daar gaat het natuurlijk niet om. Schiphol, de KLM, Uber en net zo goed Greenpeace, ze willen maar één ding en dat is toegang tot de beslissers. En dat gaat bij uitstek via oud-politici.

In Noord-Holland werd oud-gedeputeerde Ton Hooijmaijers (VVD) een paar jaar geleden veroordeeld wegens witwassen en omkoping. Daarna stelde de geschrokken provincie een gedragscode in. Gedeputeerden en commissarissen mogen tot twee jaar na aftreden niet actief zijn bij bedrijven waarmee ze zaken hebben gedaan. Want je integriteit, daar ga je bij uitstek niet zelf over. Na de kwestie-Hooijmaijers waren ze ook bij de VVD wakker geworden. Er zou een integriteitsverklaring komen. Premier Rutte zei dat de partij 'ook hier de standaard zou zetten'. Daarna is het opmerkelijk stil gebleven.

In februari ging Rutte met Neelie Kroes (VVD) op bezoek bij de nieuwe masters of the universe in Silicon Valley. Op de foto met de baas van de omstreden Uber-taxi-app Travis Kalanick. Typerend beeld, Kalanick in polo, handen in de zakken. Die laat zich door niemand iets wijsmaken. Kroes en Rutte in de staatsmanstand, vingertoppen tegen elkaar. Sollicitatie?, werd getwitterd. De bewoners van de Valley hebben graag contact op niveau. Collega Eric Schmidt van Google is dik met premier Cameron.

Jos Van Rey Beeld anp

Officieel was er niks aan de hand. Bezoek aan een innovatief bedrijf, dat is goed voor ons land. Een paar maanden later trad Kroes als hoofdadviseur in dienst van Uber. Eerder was er officieel met Melanie Schultz niks aan de hand, toen haar echtgenoot een aandeel had in een bedrijf waarmee haar ministerie intensief zaken deed. Schultz was niet in gemeenschap van goederen getrouwd en het handboek voor aantredende ministers zweeg erover. Rutte vond niet dat het handboek moest worden veranderd; een handboek voor vertrekkende bewindslieden, zoals Noord-Holland dus heeft, is er nog altijd niet.

Dit is Ruttes blinde vlek. De VVD zit in de we-rule-this-country-modus: wij zijn tegen regeltjes; dat soort gezeur hoort meer bij de sociaal-democratie. De nieuwe baan van Kroes past daar perfect bij; ze zei in De Telegraaf dat ze als oud-eurocommissaris mededinging tegen gevestigde belangen is, tegen kartels. De mannetjesputters van Silicon Valley staan erom bekend dat ze álle regels als kartels beschouwen, en dan bij de rechter wel zien waar het schip strandt. Kroes wijst dat af, maar stuurde wel een paar boze tweets toen de Belgische rechter Uber verbood. 'I'm absolutely outraged. #Cartel!' Let wel, ze was toen nog in functie als eurocommissaris.

Beeld ANP

Ook het Kamerlid Bart de Liefde (VVD) had mededinging in zijn pakket. Ook hij twitterde, in zijn geval hoe fantastisch hij was bediend door taxidienst Uber. 'Ik zeg doen!' Drie maanden later werkte hij voor Uber.

Op de index van Transparancy International scoort Nederland goed qua integriteit. Echte omkoping is beperkt en kleine krabbelaars als Hooijmaijers wekken grote boosheid. Maar de banencarroussel valt hier van oudsher buiten. De ene dag minister van Verkeer zijn en de volgende directeur van KLM, met andere woorden je geprivilegieerde toegang te gelde maken, wordt in Nederland nauwelijks als dubieus gezien.

De corruptie-index van Transparancy International is een zogeheten 'perceptie-index'; een subjectieve beoordeling dus, geen feitelijke vaststelling. Des te interessanter hoe ze er in het buitenland tegenaan kijken. Zondag besteedde de Duitse televisiezender ARD aandacht aan taxi-app Uber. Eerst zien we Uberbaas Kalanick, die de strijd aanbindt met 'an asshole named taxi'. Dan zegt de commentator dat Uber een grote vis heeft gevangen, Neelie Kroes. We zien een aanzienlijk jongere Neelie, die in 2004 bij haar aantreden als eurocommissaris bezweert dat ze na haar ambtsperiode niet in dienst zal treden van 'de business'. Dan haar boze tweets over de rechter die Uber verbood. En dan het slotcommentaar van ARD. 'Ze roept op tot een shitstorm. Niet zo fijntjes. Daarin past ze goed bij haar opdrachtgever Kalanick.' Maar je integriteit, daar ga je in Nederland zelf over.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.