Achtergrond

Regels tegen belangenverstrengeling

De promotie van neuro-farmacoloog Jos Bloemers over de 'lustpil' is uitgesteld. Twee leden van de beoordelingscommissie hebben banden met de producent van de pil.

De lustpil voor mannen: Viagra Beeld anp
De lustpil voor mannen: ViagraBeeld anp

Zijn er dan geen regels die waarborgen dat proefschriften worden beoordeeld door onpartijdige en onafhankelijke deskundigen?

Nauwelijks. De promotiereglementen bieden op dit punt weinig houvast. Sommige universiteiten verbieden het partners en familieleden van de promovendus om lid te zijn van de beoordelingscommissie. De Universiteit van Utrecht voegt daar aan toe dat de leden 'niet in een zodanige relatie tot de promovendus mogen staan dat van hen in redelijkheid geen oordeel behoort te worden gevergd.'

Daar kan je alle kanten mee op?

Rector magnificus Bert van der Zwaan van de Universiteit Utrecht vindt van niet. Voor hem is het glashelder: mensen die betrokken zijn bij het bedrijf Emotional Brain, dat een 'lustpil' voor vrouwen ontwikkelt, zijn niet geschikt om een proefschrift over diezelfde 'lustpil' te beoordelen. Dat is belangenverstrengeling en dus moet er op last van Van der Zwaan een nieuwe beoordelingscommissie worden samengesteld.

Waarom stak de decaan, die uiteindelijk de samenstelling van beoordelingscommissies beoordeelt, er dan geen stokje voor?

Hij was niet op de hoogte. De promotor had verzuimd te melden dat twee van de vijf leden van de beoordelingscommissie banden hadden met Emotional Brain.

Steeds meer promotie-onderzoeken worden door het bedrijfsleven betaald. Gaan de universiteiten nu de regels aanscherpen om belangenverstrengeling te voorkomen?

Dat is volgens de samenwerkende universiteiten niet nodig. De VSNU, bij monde van voorzitter Karl Dittrich, erkent dat de samenwerking met het bedrijfsleven steeds complexer en intenser wordt. Maar de verantwoordelijkheid voor de onpartijdigheid en objectiviteit van het proefschrift en de borging daarvan ligt 'in eerste instantie bij de mensen zelf', aldus Dittrich. 'Iedere wetenschapper moet zich voortdurend afvragen of hij zijn werk onafhankelijk en onpartijdig kan doen en doet.'

Ook Van der Zwaan betwijfelt het nut van meer of strengere regels. 'De regels zijn scherp genoeg, ook al komen we door de samenwerking met het bedrijfsleven vaker voor dilemma's te staan. Maar daarvoor kunnen we tegenwoordig ethische- en integriteitscommissies raadplegen. Papieren regels zijn niet de oplossing. Ik zie meer in het koesteren van de academische cultuur waarin onafhankelijkheid diep verankerd zit.'

De promovendus is zelf wetenschappelijk directeur van Emotional Brain, het bedrijf achter de lustpil. Mag dat dan wel?

Daar zijn evenmin regels voor. De Universiteit Utrecht heeft er geen moeite mee. Voorzitter Dittrich van de VSNU vindt dat typisch zo'n geval waarover je geen algemeen geldende uitspraken kan doen. 'Dat moet je per geval beoordelen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden