Refilwe wacht op burgemeester Maila

Het leek vorige week wel oorlog in het dorp. Vanuit Pretoria rolden een waterkanon, drie pantservoertuigen, vier wagens van de hondenbrigade en nog wat politiebakkies langs de witte wijk....

HANS MOLEMAN

Opstand? Enorme bankoverval? Invasie uit Zimbabwe? Nee, een betoging van de actiegroep 'Bezorgde inwoners van Refilwe'. Voor het hoge hek van het gemeentehuis verzamelden zich in de loop van de ochtend tweeduizend zwarte gezichten, die onder kleurige parasols tegen de brandende zon geduldig wachtten op burgemeester Maila.

De burgemeester en zijn wethouders hebben zich in de ruim drie jaar van hun bewind niet geliefd gemaakt bij een flink deel van het dorp. De schaarse banen bij de gemeente gaan naar hun vriendjes, is het verwijt. De verkiezingsbeloften worden niet nagekomen: een deel van Refilwe zit nog steeds zonder elektriciteit, de riolering laat nog op zich wachten. En veel mensen zitten met forse huurschulden.

Dat is de schuld van de burgemeester, zeggen ze. Hij was het die hen voor de verkiezingen van 1994 opriep geen huur te betalen. Uit protest tegen de oude orde. Niemand zou er last mee krijgen, had de ambitieuze ANC-kandidaat Maila gezegd.

En nu zit het dorp net als vele andere gemeenten in het land met de brokken. Tot schrik van de nieuwe machthebbers blijkt de door henzelf aangewakkerde 'cultuur van wanbetaling' hardnekkig.

Als je werkloos bent of alleen een klein baantje hebt dat een paar honderd gulden per maand oplevert, is het ook bitter om nu met een torenhoge rekening te worden geconfronteerd. En meneer Maila doet er weinig aan om die verbittering weg te nemen. De burgemeester werkt nog steeds bij de mijn, waar hij voorzitter is van de mijnwerkersbond. Hij heeft een nieuwe auto gekocht, met zijn dikke dubbele baan.

Het actiecomité heeft toestemming gekregen voor een demonstratie van acht tot elf. Tegen elven is de burgemeester nog steeds in geen velden of wegen te bekennen. De petitie wordt daarom maar aangeboden aan een ambtenaar. Hij meldt de menigte dat de kwestie nauwkeurig bestudeerd zal worden, maar dat er weinig geld is.

Elf uur. De politie heeft strategische posities ingenomen voor het gemeentehuis. Majoor Barnard, een kleine man met een snorretje, waarschuwt via de megafoon dat de betogers tien minuten hebben om zich te verspreiden. Niemand trekt zich er wat van aan. De menigte blijft rustig staan, achter de eigen ordedienst. Er wordt wat gejoeld, gezongen, gedanst.

We lopen wat rond achter de politielinie. Blanke agenten zwiepen naar elkaar met de wapenstok. Hun zwarte collega's staan er wat schaapachtig bij. 'Ons gaan speel', klinkt het verlekkerd uit de Opel Kadett GSI van de hondenbrigade.

Kwart over elf. Opeens brandt het waterkanon los en knallen de traangas- en schokgranaten door de lucht. In paniek vlucht de menigte weg, de straatjes van Refilwe in. De pantserwagens van de politie bewegen naar voren, mannen met grote hagelbuksen kijken dreigend uit de luiken. De hondenbrigade rukt wild blaffend op, er wordt gericht met rubberkogels geschoten.

Een zwarte verkeersagent is totaal de kluts kwijt. Hij vuurt met zijn pistool in de lucht. We duiken weg achter een hondenwagen en kijken verbijsterd toe. De twee bruine pantserwagens van het leger rijden langzaam door de straten, blanke reservisten met automatische geweren hoog boven in de bak. Beelden uit de apartheidstijd.

De volgende dag lezen we in de krant dat de politie moest optreden omdat de menigte met stenen begon te gooien. We hebben geen steen zien vliegen. Vast niet goed opgelet.

Hans Moleman

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden