Column

Referendumwet zet ons op spoor naar bananenrepubliek

Het kabinet heeft gisteren nog geen besluit genomen over het indienen van een 'intrekkingswet', een wet die een eerder met grote meerderheid in de Kamer aangenomen 'goedkeuringswet' betreffende de ratificatie van het associatieverdrag met Oekraïne - weer intrekt. Premier Rutte heeft het zoeken naar een 'geitenpaadje' nog niet opgegeven en intussen zoekt minister van Buitenlandse Zaken Koenders naar een 'muizengaatje'. Het is nog geen 1 november, dus het wordt een druk weekend.

Premier Rutte met een microfoonheld van Geenstijl.tv.Beeld YouTube

Gisteren zag ik Rutte in gesprek met een microfoonheld van GeenStijl.tv. Die wilde weten of het nee van het Oekraïnereferendum nee is, of misschien toch ja. Dat was vroeger een eenvoudige vraag, maar dat is in onze schizofrene democratie niet langer het geval.

Ik probeerde uit de woorden van de premier af te leiden welke koers hij de komende dagen zal gaan varen. Hij herhaalde nog maar eens dat in april sprake was van een 'raadgevend referendum'. De regering kan dus tot het volk zeggen: volk, hartelijk dank voor het advies, maar het lijkt ons verstandig dat te negeren. Daarop kan de Kamer een motie van wantrouwen indienen. Ook kunnen de nee-stemmers van april over een paar maanden laten weten wat ze van het negeren van de volkswil vinden en op de SP, de PVV of de PvdD stemmen - de enige partijen die meteen tegen het associatieverdrag waren en tegen de goedkeuringswet stemden.

Rutte had het ook over 'peilingen' waaruit zou blijken dat een meerderheid van het volk het zou begrijpen wanneer Nederland het verdrag met Oekraïne zou ratificeren, mits daar 'bindende toevoegingen' aan zouden worden verbonden: de Oekraïners moeten er niet op rekenen dat hun land EU-lid kan worden, Nederland gaat niet militair samenwerken en er gaan ook geen miljarden die kant op. Hij keek hoopvol naar de interviewer, misschien was die gevoelig voor dit argument. Referenda en peilingen zijn per slot van rekening broer en zus. 'Nee is nee', zei GeenStijl.

Volgens het AD is minister Koenders voor de harde lijn: fuck dat referendum, ratificeren. Een helder standpunt. Ik vermoed dat Rutte bezig is moed te verzamelen om Koenders bij te vallen - hij wil alleen nog even gepeild zien wat hem dat oplevert of kost aan zetels.

Is nee nee en ja ja? Niet altijd. Bij het CDA, GroenLinks en de CU kan het ja tegen de goedkeuringswet in elk geval in nee veranderen; dit door toedoen van 61 procent van 32 procent van de kiezers. Is dat democratie? Of is het laffe angst voor een minderheid met een grote bek - met het woordje 'democratie' als schaamlap?

Het bizarre Oekraïnereferendum heeft in elk geval één ding duidelijk gemaakt: we hebben opeens twee democratische stelsels, een parlementair en een direct - en dan reken ik Ruttes peilingen nog niet eens mee. De stompzinnige, ondoordachte referendumwet heeft onze democratie in een doolhof veranderd waarvan niemand meer weet waar de uitgang is. Ja kan nee zijn, en nee ja. Wie in het ene stelsel voor is, kan in het andere tegen zijn en andersom. De referendumwet heeft ons op het spoor naar de bananenrepubliek gezet. Niets is meer zeker, wat vandaag democratisch is besloten, kan morgen democratisch worden verworpen. Met een beetje fokken kun je zonder al te veel moeite lekker referendumrellen - er zijn altijd wel meelopers te vinden.

Jammer voor Oekraïne, jammer voor de democratie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden