ITUANGO

Referendumuitslag stort Colombia in diepe onzekerheid

Eindelijk leek in Colombia eens iets anders te vloeien dan bloed. De FARC was al begonnen met het inleveren van de wapens, de Nobelprijs voor de vrede lag voor het grijpen. Maar het liep anders. Zondag hebben de Colombianen het vredesverdrag tussen de regering en de FARC verworpen. De vrede komt hiermee op losse schroeven te staan.

Ja-stemmers reageren verslagen op de uitslag van het referendum.Beeld afp

De Colombianen zeiden nee tegen een akkoord waarover de regering en guerrillabeweging FARC vier jaar lang hebben gesteggeld in Havana. Het nee-kamp won met 50,2 procent, een minimaal verschil van slechts 55 duizend stemmen. De uitslag komt als een complete verrassing, alle peilingen voorspelden een ruime overwinning voor het ja-kamp. Het resultaat toont de diepe polarisatie in het land dat sinds 52 jaar wordt verscheurd door oorlog.

De nee-stemmers vinden dat de regering te veel concessies heeft gedaan aan de guerrilla's. Zij beschouwen de FARC-strijders als terroristen die keihard bestraft moeten worden. Volgens het akkoord zouden de guerrilla's niet naar de gevangenis hoeven als ze hun daden eerlijk opbiechten. Degenen die ernstige misdaden hebben begaan, zouden slechts een werkstraf krijgen. Bovendien zou de FARC een politieke partij mogen oprichten, en gegarandeerde zetels krijgen in het Congres.

Dat bleek te veel gevraagd voor een meerderheid van de Colombianen. Of in elk geval een meerderheid onder de 37 procent van de bevolking die de moeite heeft genomen naar de stembus te gaan. De FARC voerde de afgelopen week nog een charme-offensief. Leider Timochenko bood zijn excuses aan voor de schade die zijn organisatie heeft aangericht, en de guerrilla's reisden naar verschillende zwaar getroffen dorpen om de bevolking om vergiffenis te vragen. Het mocht niet baten.

De nee-stem is ook een afstraffing van president Juan Manuel Santos, de grote aanjager van het vredesproces. Santos heeft zijn geloofwaardigheid te grabbel gegooid door victorie te kraaien voordat het referendum had plaatsgevonden. Bovendien zijn veel Colombianen geïrriteerd over de manier waarop hij de vrede erdoor probeerde te drukken. 'Wie nee stemt, kiest voor oorlog', bleef hij maar herhalen. Colombianen met twijfels over het akkoord werden zo in het verdomhoekje gezet.

Maar ondanks de diepe nederlaag geeft Santos niet op. Hij nodigde de leiders van alle politieke partijen uit, inclusief die uit het nee-kamp. 'Ik blijf proberen de vrede te bereiken', zei hij zondagavond. Santos sprak zijn eigen campagneslogan tegen door te verzekeren dat de strijdende partijen niet direct terugkeren naar de loopgraven. 'Het bilateraal staakt-het-vuren blijft van kracht.' Ook de FARC- leiding liet weten door te willen praten.

De grote winnaar van het referendum is Álvaro Uribe, oud-president en aanvoerder van het nee-kamp. Hij wierp zich zondagavond meteen op als de nieuwe sleutelfiguur in het vredesproces. 'We willen bijdragen aan een groot nationaal pact, ook wij willen vrede', aldus de rechts-conservatieve politicus. Ook Uribe sloeg een totaal andere toon aan dan voorheen. In zijn agressieve nee-campagne noemde hij de FARC steevast narco-terroristen, zondag sprak hij plotseling van 'heren guerrilla's '.

Alles wijst er dus op dat de onderhandelingen worden heropend, dit keer met een actieve rol voor Uribe en de zijnen. De vraag is hoeveel kans van slagen nieuwe gesprekken hebben. De guerrilla's zullen niet makkelijk meegaan in de eisen van Uribe, die onder meer wil dat de FARC-leiders worden uitgesloten van politieke deelname, en gevangenisstraf krijgen. Tot overmaat van ramp kondigde Humberto de la Calle, de veelgeprezen leider van de regeringsdelegatie in Havana, gisteren zijn vertrek aan.

De uitslag van het referendum stort het land in diepe onzekerheid. De verhoudingen, toch al zeer gespannen, zijn verder op scherp gezet. De voorstanders van het akkoord likken hun wonden, de nee-stemmers slijpen de messen. Een ding is duidelijk: de Colombianen zijn er nog niet aan toe de hobbelige weg van vrede en verzoening te bewandelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden