Referendum Utrecht 'een beschamende poppenkast'

Het leek zo leuk om de burgemeester van Utrecht via een referendum te kiezen. Maar bijna niemand gelooft er nog in....

Oostblokpraktijken, kiezen tussen citroenijs en citroenijs, of grover gezegd: tussen Sukkel 1 en Sukkel 2. Kortom, het is in Utrecht vrij schieten op het burgemeestersreferendum met slechts de keuze tussen de ene of de andere PvdA-kandidaat. Tweederde van de Utrechters vindt de verkiezing een farce, blijkt uit enquêtes. En nu heeft zelfs een van de kandidaten de procedure ter discussie gesteld.

Ook burgemeesterskandidaat Ralph Pans hoorde de klachten over het gebrek aan keuzemogelijkheden. ‘Ik vroeg me af: ontmoet ik alleen sikkeneurige mensen, of is er meer aan de hand?’ De enquête die Pans vervolgens liet uitvoeren, bevestigde het beeld van onvrede. Openbreken dus, dat referendum, zei hij, om ook kandidaten van andere partijen te laten meedingen naar het burgemeesterschap.

‘Een verkiezingsstunt’, oordeelt PvdA-raadslid Gilbert Isabella, voorzitter van de vertrouwenscommissie, die de kandidaten heeft geselecteerd. Volgens hem is het wettelijk niet mogelijk aan het verzoek te voldoen.

Maar heeft de vertrouwenscommissie deze onvrede dan niet kunnen voorzien bij de selectie van twee kandidaten van dezelfde partij? Heeft het de commissie, waarin alle politieke partijen waren vertegenwoordigd, ontbroken aan politiek gevoel? Isabella: ‘Wij hebben louter onze opdracht uitgevoerd: namelijk het kiezen van de twee beste kandidaten.’

Wat de oppositiepartijen Leefbaar Utrecht en SP betreft wordt ‘de beschamende poppenkast’ per direct gestopt. Vanavond discussieert de raad hierover. Het spoeddebat is de zoveelste smet op de door affaires geteisterde burgemeestersverkiezing.

‘Ik baal van al die commotie. Het houdt de campagne ontzettend op’, zegt PvdA-Kamerlid Aleid Wolfsen. Deze burgemeesterskandidaat, die benadrukt dat hij zelf heeft gekozen te solliciteren, ligt voorop in de peilingen. Pans heeft zich op achterstand gezet. Hij bekende dat hij uitdrukkelijk door de PvdA is gevraagd om een brief te sturen, en voegde eraan toe dat hij verliezen ‘niet zo heel erg zou vinden’.

Tegenstanders van het referendum zagen hierin hun vermoedens bevestigd: dat in Den Haag is bekokstoofd dat alleen de PvdA sterke kandidaten op de Utrechtse burgemeestersvacature zou afsturen.

Er zijn meer verschillen. Neem het onderkomen dat ze hebben betrokken in de stad – beiden komen niet uit Utrecht. Pans, directievoorzitter van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, opereert vanuit een statig pand van een adviesbureau van een kennis aan de chique Maliebaan. Wolfsen heeft zijn intrek genomen in een bescheiden zolderkamer aan de Weerdsingel. Hij kreeg deze aangeboden via familie van een buurvrouw uit Amsterdam.

Pans praat luid en duidelijk, en heeft een voorliefde voor grootse projecten, bleek deze week tijdens het eerste debat tussen de twee. Hij laat zich voorstaan op zijn grote bestuurlijke ervaring en zijn daadkracht. Het stemgeluid van Wolfsen is gedempter, zijn uitlatingen zijn minder stellig. Hij roemt de kleinschaligheid van de stad.

Wolfsen heeft steun gekregen uit onverwachtse hoek. ‘Ik ben volledig voor die man gevallen’, zegt voormalig Leefbaar Utrecht-voorman Broos Schnetz. Schnetz ondersteunt de campagne van Wolfsen en zal hem ‘gevraagd en ongevraagd’ adviseren.

Schnetz heeft als onafhankelijk kandidaat ook een gooi gedaan naar het burgemeesterschap. Hij trok zich terug ‘toen ik had gezien dat ik kansloos was’. Schnetz, die recentelijk lid is geworden van de PvdA, blijft wel bij zijn standpunt dat de referendumprocedure in deze vorm ‘waardeloos’ is. ‘Maar deze gang van zaken kun je de kandidaten niet kwalijk nemen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden