Referendum tegen sluipende staatsgreep

In Bolivia is ‘een sluipende staatsgreep’ aan de gang. Regeringswoordvoerder minister Quintana stelt het kort en krachtig: ‘We staan aan de vooravond van een echte staatsgreep.’ President Evo Morales meent dat de oppositie in bepaalde delen van het Zuid-Amerikaanse land al ‘burgerdictaturen’ heeft gevestigd....

Van onze correspondent Cees Zoon

De opmerkingen zijn niet uit de lucht gegrepen. Donderdag smeekte Percy Fernández, de burgemeester van de stad Santa Cruz, op een massabijeenkomst het leger hardop om in actie te komen: ‘De strijdkrachten zouden nu meteen de nationale regering ten val moeten brengen, want die is nergens goed voor.’ Het departement Santa Cruz is het meest opstandige van Bolivia en voert al twee jaar lang een harde strijd om president Evo Morales weg te krijgen.

De spanning in Bolivia is flink opgelopen aan de vooravond van het zogenoemde ‘terugroepreferendum’. Zondag mag de bevolking laten weten of Morales, vicepresident García Linares en de gekozen prefecten van de negen departementen mogen aanblijven of moeten aftreden. Peilingen geven aan dat een ruime meerderheid van de Bolivianen de president nog steeds steunt.

De regering vreest ook een aanslag op het leven van de president. Deze week werd de auto van minister Quintana beschoten in de stad Trinidad. Vorige maand stortte de helikopter waarmee Morales altijd reist door onbekende oorzaak, neer, met de dood van de vijf inzittenden als gevolg. Een paar uur eerder vloog Morales er zelf mee. En in Santa Cruz werden twee leden van de rechts-radicale jeugdbeweging aangehouden met een telescoopgeweer in de buurt van het vliegveld waar de president net aankwam.

Evo Morales zit zo goed als opgesloten in de hoofdstad La Paz en zijn thuishaven Cochabamba. Demonstranten elders bezetten steeds de vliegvelden, waardoor hij niet naar vier provinciehoofdsteden kon om campagne te voeren. Om die reden moest ook een topontmoeting in Tarija met de Venezolaanse president Chávez en de Argentijnse presidente Cristina Kirchner worden afgelast.

Minister Quintana: ‘De strategie is niet langer het verhinderen van het referendum, maar het afzetten van de president van de republiek en het omverwerpen van de democratische orde.’

Het conflict tussen de centrale regering en de departementen heeft Bolivia aan de rand van een tweedeling gebracht. De hoofdrol spelen de rijke en blanke provincies, waar de grote gasvoorraden van het land zitten. Over de inkomsten daaruit willen de provincies zelf de zeggenschap hebben. De afgelopen maanden hebben vijf van de negen departementen na een referendum zichzelf autonoom verklaard.

Het woord staatsgreep valt altijd snel in Bolivia, dat met meer dan 150 coups in 183 jaar onafhankelijkheid wereldrecordhouder op dit vlak is. Maar dit keer zal het er niet van komen, aldus generaal Luis Trigo. De opperbevelhebber stond bij de viering van onafhankelijkheidsdag deze week naast Evo Morales. ‘Wij, de strijdkrachten, zijn een garantie voor de democratie’, zei hij. Het leger is ‘trouw aan de grondwet’, die stelt dat het ‘de stabiliteit van de wettig gekozen regering’ moet garanderen.

De socialist Evo Morales, de eerste indiaan die het presidentschap van Bolivia bekleedt, is overtuigd van zijn populariteit in het land, waar een meerderheid indiaans is. Vandaar zijn initiatief tot het terugroepreferendum, naar voorbeeld van zijn Venezolaanse collega Chávez. De oppositie, die de senaat controleert, blokkeerde het wetsvoorstel echter, tot zij drie maanden geleden ineens van gedachten veranderde. Dit tot verdriet van een aantal prefecten die hun baan dreigen te verliezen, en vergeefse pogingen deden het referendum te blokkeren. Uiteindelijk zijn op het laatst nog de regels veranderd: wie 50 procent plus één stem haalt, mag blijven zitten.

In El Alto, de bovenstad van La Paz en een bolwerk van zijn Beweging naar het Socialisme, bracht Morales deze week tachtigduizend mensen op de been die hij vroeg de democratie te verdedigen. Hij citeerde de legendarische indiaanse voorman Tupac Katari, die een opstand tegen het Spaanse koloniale bewind leidde, en voor hij werd gevierendeeld beloofde: ‘Ik zal terugkomen en dan zal ik miljoenen zijn.’ Woorden die de Argentijnse Evita Perón later leende.

Morales vertelde dat hij een peiling had gezien die hem 59 procent toedichtte voor het referendum. Gezien de ervaringen in Bolivia met voorspellingen kon daar rustig nog 20 procent bij worden geteld, zei hij ook. Hij zal dus gewoon aanblijven en doorgaan met ‘het veranderen van het land’. ‘Hier staat niet het verdedigen van Morales op het spel, maar van de nationalisering van onze bodemschatten en onze bedrijven.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden