Referendum is niet kansloos

De Utrechtse raad is sceptisch. Maar de kans bestaat dat de parkeergarage op het Lucasbolwerk inzet wordt van een referendum....

gfgelopen donderdag zou de Agemeenteraad een definitief besluit nemen over de bouw van een vijf verdiepingen tellende ondergrondse parkeergarage op het Lucasbolwerk, pal voor de Stadsschouwburg. Met plek voor 379 auto's en 300 fietsen. Kosten: ruim 27 miljoen euro. De garage moet volgens het college een einde maken aan het parkeerplaatsentekort (vooral merkbaar op zaterdagen en koopavonden) in Utrecht-Oost. Na jaren van discussie zou eindelijk het startschot worden gegeven voor de bouw.

Niet gerekend was op de slagkracht van twee bewonersgroeperingen uit de binnenstad, Comitehoud Lucasbolwerk en Stichting Singelgebied Utrecht. Zij gooiden op het laatste moment roet in het eten door een week voor de bewuste raadsvergadering een verzoek tot een correctief referendum in te dienen.

De twee groeperingen denken dat de aanleg van een ondergrondse garage een 'verwoestende schade' zal toebrengen aan het Lucasbolwerk, dat onderdeel uitmaakt van het 150 jaar oude Zocherplantsoen en een officieel Rijksmonument is. Ook vrezen zij overlast voor omwonenden, vervuiling van de lucht en toename van geluidshinder. 'Daarnaast plaatsen wij grote kanttekeningen bij de gammele financi onderbouwingvan het bouwplan', zegt Theo Haffmans, inititiefnemer van het refenredum. 'Er is geen financieringsopzet gemaakt, maar slechts een kostenraming'.

Het Utrechtse college van B en W besloot afgelopen woensdag het referendumverzoek in behandeling te nemen. Gevolg is dat het onderwerp over de bouw van de parkeergarage van de agenda (van afgelopen donderdag) werd gevoerd.

Het college van B en W heeft een onafhankelijke referendumcommssie om advies gevraagd. Deze commissie, onder voorzitterschap van oud-politicus en Utrechter Willem Aantjes, gaat het referendumverzoek toetsen aan de 'gemeentelijke verordening' over het correctief referendum. Binnen enkele weken zal het aan de raad en het college laten weten of het onderwerp 'referendabel' is. De gemeenteraad heeft het laatste woord, die bepaalt uiteindelijk of er een referendum komt.

Wat de VVD betreft kan de commissie Aantjes zich de moeite besparen. 'Wij zullen ongeacht het advies van de commissie tn een referendum stemmen', zegt VVD-fractievoorzitter Albert van den Bosch. Volgens de liberale voorman komt het verzoek voor een referendum 'veel te laat'. Het besluit over de bouw van een parkeergarage is volgens hem al bijna twee jaar geleden genomen. Het enige waar de raad zich nog over moet uitspreken zijn de financi consequenties (27,5 miljoen euro) van de garage. 'Maar dat is een formaliteit.'

Ook de andere collegepartijen, CDA, PvdA en Leefbaar Utrecht, vinden dat het 'formeel' te laat is. Ook zij verwijzen naar de raadsvergadering van februari 2002 waarin de raad akkoord is gegaan met de bouw van de parkeergarage. Overigens zonder dat ze wisten hoeveel het geval ging kosten en hoe het er precies uit zou komen te zien.

In tegenstelling tot de VVD zeggen deze partijen het advies van de referendumcommissie te zullen respecteren. Jetty Leijenaar, fractievoorzitter van de PvdA, betwijfelt evenzeer of het mogelijk zal zijn een referendum over dit onderwerp te houden. Mocht het zover komen, stemt haar partij niettemin 'waarschijnlijk voor'.

Het argument dat de gemeenteraad reeds een besluit heeft genomen over de parkeergarage, wordt niet door iedereen gedeeld. Oppositiepartijen GroenLinks en SP vinden dat er wel degelijk ruimte is voor een refendum. 'Pas nu zijn het definitieve ontwerp en de uiteindelijke kosten bekend', zegt Paulus Janssen van de SP, die de coalitiepartijen 'een wel heel formalistische opstelling' verwijt.

Ook referendum-deskundigen betwijfelen of het laatste woord over de parkeergarage is gezegd. Op basis van een 'oppervlakkige bestudering' van de zaak, concludeert Arjen Nijeboer van het Referendum Platform, dat de Utrechtse initiatiefnemers 'geen slechte zaak' hebben. 'Zoals ik het nu kan beoordelen, is de gemeenteraad vorig jaar akkoord gegaan met een voorbereidend besluit om een garage te bouwen en moet het definitieve besluit nog worden genomen. Als de raad desondanks toch een referendum afwijst, raad ik de initiatiefnemers aan naar de bestuursrechter te stappen. Er bestaat dan een substanti kans dat die ze alsnog in het gelijk stelt.'

Ook de Groningse hoogleraar staatsrecht, D.J. Elzinga, acht de kans op een correctief referendum over de parkeergarage aan het Lucasbolwerk niet geheel kansloos. Hij ziet een 'lek' in de 'ordening' van het raadsbesluit. 'Het is gebruikelijk dat bij een omvangrijk project als dit de raad zich ook uitspreekt over de financi dekking. Dat is, zoals ik het nu op afstand kan overzien, niet gebeurd.'

Elzinga is in de stad Groningen voorzitter van de referendumcommissie. In 2000 vond hier een correctief refendum plaats over een ondergrondse parkeergarage op de Grote Markt. Een grote meerderheid stemde tegen de garage. Daarmee was het plan voor de garage van de baan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden