Nieuws Donorwet

Referendum donorwet valt in het water

Bart Nijman Foto Freek van den Bergh

‘We hebben het geprobeerd, en het is niet gelukt.’

Was getekend: GeenStijl, initiatiefnemer van het raadgevend referendum over de donorwet. Maandag maakte de roze website bekend de stekker uit zijn poging tot een volksraadpleging te trekken. Na ruim vijf weken campagnevoeren had GeenStijl slechts iets meer dan een derde van de 300 duizend benodigde handtekeningen binnen. Met nog iets meer dan twee dagen te gaan – donderdag loopt de termijn af – heeft de site geen fiducie meer in een goede afloop.

Daarmee is de voorlopig laatste kans op een Nederlands referendum verkeken. In februari stemde de Tweede Kamer in met het afschaffen van het referendum. Volgens het kabinet geeft het middel de bevolking bij een ‘nee’ de valse hoop dat de betreffende wet wordt afgeschaft, terwijl het referendum slechts raadgevend is. Ook in de Eerste Kamer heeft het kabinet een meerderheid. Het is waarschijnlijk dat de senatoren de afschaffingswet deze maand nog in behandeling nemen. Zo is de kans aanzienlijk dat het referendum snel verdwijnt.

Pia Dijkstra (D66) en minister Bruno Bruins van Medische Zorg en Sport in de Eerste Kamer tijdens de voortzetting van het debat over het voorstel actief donorregistratiesysteem. Foto Freek van den Bergh

Tegenvaller

Voor GeenStijl is de mislukte campagne een forse tegenvaller. Twee jaar geleden maakte het weblog furore met het organiseren van het referendum over het verdrag met Oekraïne. GeenStijl haalde toen meer dan 440 duizend handtekeningen op voor het referendum, een kunststukje dat uiteindelijk resulteerde in een ‘nee’ tegen het verdrag en kopzorgen voor het kabinet Rutte II. Dit jaar volgde het tweede referendum over de zogenoemde sleepwet. GeenStijl nam niet het initiatief voor dat referendum, maar steunde de campagne van harte.

Waarom lukte het in dit geval niet om Nederland te porren voor een derde referendum over de donorwet, een onderwerp waarover de maatschappelijke discussie eerder hoog opliep?

Wedloop

Bart Nijman, campagneleider van GeenStijl, schrijft dat daar ‘1.001 argumenten, theorieën en gedachten’ voor te bedenken zijn. Ondanks herhaaldelijke verzoeken was Nijman niet bereikbaar voor toelichting. Een week geleden noemde hij tegenover het AD wél een concrete reden voor de toen nog dreigende mislukking: volgens Nijman nam de media-aandacht af toen de Eerste Kamerleden beloofden dat zij een referendum over de donorwet niet zouden saboteren door het referendum razendsnel af te schaffen. Weg was de wedloop.

Ook volgens Sjoerd van Heck van Ipsos, dat de opinie van de bevolking peilde over een mogelijk ‘donorreferendum’, speelde het gebrek aan media-belangstelling een belangrijke rol. Nederland zag het op zich best zitten om te gaan stemmen: uit de Ipsos-peiling van eind mei bleek dat 55 procent van de Nederlanders zich wilde uitspreken over de donorwet. ‘Maar de echte hype ontbrak. Bij het sleepwetreferendum kwamen er ineens massa’s handtekeningen binnen toen Arjen Lubach zijn uitzending aan het onderwerp wijdde. Zoiets gebeurde nu niet.’

Bovendien moest GeenStijl de kar bij deze laatste poging grotendeels alleen trekken, en dat zonder herkenbaar uithangbord. Bij het referendum over het verdrag met Oekraïne kon GeenStijl nog leunen op blikvangers als Jan Roos en Thierry Baudet, dat over de sleepwet genoot de steun van bekende organisaties als Bits for Freedom en Amnesty International. Zulke hulp kreeg GeenStijl nu niet – en dus blijft het bij slechts twee Nederlandse referendums.