Redelijkheid met flitsende reacties

De socialist François Hollande is de grote favoriet in de eerste ronde van de Franse presi-dentsverkiezingen. In eigen land was hij een jaar geleden een grote onbekende, in het buitenland is hij dat nog steeds. Portret van de man die de wereld van de financiën als zijn grootste tegenstander ziet.

'Beste François Hollande', zegt Erik Israelewicz, hoofdredacteur van Le Monde, tegen de man met de donkerblauwe stropdas naast hem. 'U bent een geestverwant van Jacques Delors, maar staat ook dicht bij François Mitterrand en Lionel Jospin. U wilt een Nationale Investeringsbank oprichten. Meer weten we niet, we kennen maar ongeveer 75 procent van uw programma. U bent niet altijd even transparant.'


'Bedankt voor de vriendelijke introductie', is het prompte antwoord van Hollande. 'Waarin ik me voor 75 procent kan herkennen.'


Dit gebeurde dinsdag, voor een zaal vol ondernemers in Parijs, bijeen om de Franse concurrentiepositie te bespreken. Van Hollande zijn dagelijks flitsende reacties te noteren, ze vormen het sterkste wapen van de socialistische kandidaat. 'Hij zou een fantastische advocaat zijn geweest', zegt Jean-Pierre Mignard, een collega uit de tijd dat Hollande in de jaren negentig enkele maanden op een advocatenkantoor werkte. 'Hij was drie keer sneller dan de rest. Anderen vonden dat bijna onrechtvaardig.'


Hollande heeft een andere missie. Hij wil, om het in zijn eigen, zware woorden te zeggen, de toekomst van Frankrijk veranderen. Frankrijk moet kiezen 'tussen de vlucht naar voren in uitwassen en het herstel van een rechtvaardige samenleving'.


Die plechtige taal gebruikt hij in het boekje Changer de destin (Een andere bestemming), dat een paar weken geleden verscheen. 'Om me hun vertrouwen te kunnen geven, zullen de Fransen me eerst moeten leren kennen', schrijft hij op de achterflap. 'Daarom wil ik openhartig vertellen over mijn leven, onze toekomst en mijn project voor Frankrijk.'


Dat zoiets nodig is, heeft iets merkwaardigs. Hollande is al een half mensenleven een publiek figuur, de Fransen hadden dus alle tijd hem te leren kennen. Dertig jaar geleden stelde hij zich voor het eerst verkiesbaar, als parlementariër voor de Corrèze. Die keer verloor hij, van de latere president Jacques Chirac. Zeven jaar later wordt hij alsnog afgevaardigde. Daarna brengt hij het tot burgemeester van het stadje Tulle.


Landelijke bekendheid krijgt hij door de Parti Socialiste. Jospin maakt hem in 1995 woordvoerder en vraagt hem twee jaar later de partij te gaan leiden. In die functie maakt hij het grootste trauma mee dat de socialisten na de oorlog overkwam: Jospin eindigt bij de presidentsverkiezingen van 2002 achter Jean-Marie Le Pen. Na die brute nederlaag gaat de partij door een diep dal waaraan geen einde lijkt te komen. Prominenten als Laurent Fabius, Michel Rocard, Martine Aubry, Bertrand Delanoë en Dominique Strauss-Kahn - in de wandelgangen 'de olifanten' genoemd - gunnen elkaar het licht in de ogen niet.


Hollande probeert hen te verzoenen, maar verzwakt zijn positie door in 2005 campagne te voeren voor een 'ja' tegen de Europese Grondwet, terwijl de meeste socialisten daar niet voor voelen. Later geeft geen van de olifanten steun aan Ségolène Royal, die het namens de socialisten bij de presidentsverkiezingen in 2007 opneemt tegen Nicolas Sarkozy. Actiefilosoof Bernard-Henri Lévy schrijft datzelfde jaar Le grand cadavre à la renverse: wat hem betreft is het Franse socialisme dood.


Eerste secretaris François Hollande is reisleider op die helletocht, die zijn dieptepunt bereikt op het congres van Reims. Daar loopt de ruzie tussen Royal en Aubry, die elkaar van corruptie beschuldigen, zo hoog op dat er voor de vertrekkende partijleider geen enkele aandacht is.


Zo staat François Hollande ervoor in 2008. Een geblutste, wat buikige, kalende carrièrepoliticus, kersvers gescheiden en met sombere vooruitzichten. Een partijbons die faalde, die nooit minister werd en vooral opvalt door zijn kennelijke behoefte grappen te maken op de verkeerde momenten. De gemiddelde Fransman heeft weinig reden om ook maar één gedachte aan hem te wijden.


Twee jaar zal hij gebruiken om zichzelf bij elkaar te rapen. Zijn scheiding van Ségolène Royal - ze kennen elkaar van de studiebanken - heeft hij snel verwerkt. Zijn nieuwe levensgezellin stond al een tijdje tussen de coulissen. Valérie Trierweiler heet ze; ze is, zoals heel wat partners van Franse politici, journaliste. Al twintig jaar is ze als politiek redacteur verbonden aan weekblad Paris Match. Inmiddels is ze zo nauw bij de campagne betrokken dat in Hollandes zenuwcentrum een kamertje voor haar is gereserveerd.


In alle stilte moet Hollande zijn ambitie hebben laten rijpen: president van Frankrijk worden. Nog in 2010, tijdens een lunch met een groep journalisten, zegt hij geen besluit te hebben genomen over zijn kandidatuur. Hij presenteert zich dan eerder als scherp waarnemer dan actief politicus, kan haarfijn uitleggen waarom zijn moment nog niet gekomen is en waarover de komende verkiezingen zullen gaan.


Vroeg in 2011 meldt hij zich als kandidaat. Anders dan Aubry, die hem als partijleider opvolgde, maakt hij zich niet afhankelijk van Dominique Strauss-Kahn, de gedoodverfde winnaar van de voorverkiezingen. Hollande doet mee, ongeacht wat DSK zal besluiten. Het is het begin van een onstuitbare opkomst.


Hij wekt de indruk goed voorbereid aan de startstreep te zijn verschenen: 10 kilo lichter, betere pakken, nieuwe bril. En dat is nog maar de buitenkant. Bij zijn optredens wekt hij een zeer geconcentreerde indruk. Terwijl Sarkozy om hem heen danst, houdt hij de dekking gesloten en gaat niet in op provocaties.


Dat alles geeft hem nog niet het charisma dat je bij een grote presidentskandidaat zou verwachten. Als hij een zaal toespreekt, lijkt hij zich vaak te overschreeuwen. De retoriek, de driftige gebaren, de wijdgespreide armen om de toekomst te verwelkomen - het past niet bij hem. Zijn gebalde vuisten gaan vergezeld van een bedremmelde blik. Hollande hoort eerder achter een bureau; pen in de hand, naast zich een stapel dossiers die nodig moeten worden doorgenomen.


'Hij is te technisch', zegt zijn zoon Thomas Hollande, die in 2007 ook meewerkte aan de campagne van zijn moeder. 'Een beetje te perfect in zijn presentatie.' Bij de massabijeenkomsten voelt Thomas nog niet de opwinding die zijn moeder vijf jaar geleden teweegbracht. Een belangrijk voordeel is volgens hem wel dat dit keer de aanvallen uit eigen kamp achterwege blijven.


Dat Hollande er in is geslaagd al die socialistische olifanten en druistige linkse beloften achter zich te scharen, is waarschijnlijk zijn grootste prestatie tot dusver. Hij slaagt waar hij als partijleider faalde. 'Bij hem gaan optimisme en gebrek aan vertrouwen in de menselijke natuur hand in hand', zegt een naaste medewerker. Hollande maakt zich geen illusies, maar gebruikt wat hem geboden wordt.


Die tactiek van verzoening heeft hem ver gebracht. Maar ooit zal ook Hollande kleur moeten bekennen. En reken maar dat Sarkozy blijft porren tot het zo ver is. 'Hollande en ik, we kennen elkaar al lang', zei de president vorige week met zijn vertrouwde scheve lachje. 'Een intelligente man, maar het is iemand die moeite heeft nee te zeggen. Toch hoort ook dat bij het ambt.'


Wie niet reageert op dergelijke provocaties, kan de indruk wekken niet opgewassen te zijn tegen de zwaarte van de functie. Temeer omdat dat beeld al langer aan hem kleeft. 'La gauche molle' (het slappe links), noemde partijgenoot Aubry hem toen ze nog opponenten waren.


Die gebreken in de uitvoering nemen niet weg dat het mechanisme waarop hij zich baseert, feilloos werkt. De kern is simpel: wie op Hollande stemt, doet dat omdat hij de anderen minder vertrouwt. Zo rekent hij bij de linkse voorverkiezingen af met de te aarzelende Aubry, de te linkse Montebourg, de te grillige Royal en de te rechtse Valls. Ze lopen zich stuk op zijn vasthoudende redelijkheid.


Zo zal het ook bij de presidentsverkiezingen zijn. Een stem op Hollande is een stem tegen Sarkozy. Gretig speculeert hij op het diepgewortelde anti-sarkozysme. 'Na vijf jaar extravagantie en blingbling wil ik een normale president zijn', zei hij eens. Sarkozy had overigens zijn antwoord klaar: 'Het is een monumentale vergissing te denken dat de Fransen een normale president willen. Want dit is geen normale baan.'


Wie hem ooit meemaakte, zal het kunnen beamen: Hollande is normaal; een beminnelijk mens met een vaak prettig ironische toon, wars van poeha. Anders dan Sarkozy of Strauss-Kahn wordt hij nooit met groot geld in verband gebracht. 'Ik heb een afkeer van rijke mensen', liet hij zich ooit in een tv-interview ontvallen. Tot voor kort verplaatste hij zich op een scooter door Parijs.


Zijn achternaam is veelzeggend. Hollande heeft Nederlandse voorouders, komt uit een protestants geslacht dat zich later tot het katholicisme bekeerde en vanwege godsdienstige strubbelingen de vlucht nam. In Frankrijk aangekomen, kozen ze de achternaam Hollande. Zijn grootvader groeide op bij een kleine boerderij in Plouvain, in het hoge noorden van Frankrijk


Misschien zijn het die Nederlandse wortels die François Hollande tot een voor Frankrijk ongewoon politicus maken. Hij is een man die gemeenschappelijkheid zoekt en compromissen wil sluiten, wat opmerkelijk is in een politieke cultuur die leeft van de confrontaties. 'Misschien incarneert hij een nieuwe fase in de Vijfde Republiek, ' schrijft politiek commentator Alain Duhamel. 'Toleranter, minder zwart-wit, beschaafder kortom, eindelijk verlost van die eeuwige drang naar drama en opwinding.'


In schrille kleuren schetst Hollande de rampspoed die vijf jaar Sarkozy over het land bracht. Waarna de belofte volgt dat het onder hem beter zal worden. Hoe precies, dat laat hij soms in het vage. Dat gebrek aan precisie werd pijnlijk duidelijk toen een tv-journalist hem vorige week vroeg of hij, net als Sarkozy, vindt dat Frankrijk te veel immigranten toelaat. De vraag werd driemaal herhaald, driemaal ontweek Hollande. Pas bij de vierde keer kwam er een omzwachtelde bevestiging.


Aan ferme uitspraken waagt hij zich zelden. Hij was uiterst voorzichtig in zijn reactie in de affaire-DSK, zal niet hard uithalen naar het Front National, en trouwens ook niet naar het Front de Gauche of François Bayrou. De enkele keer dat hij wel stellig is, bijvoorbeeld als hij in een toespraak 'de wereld van de financiën' tot zijn werkelijke tegenstander uitroept, doet hij later water bij de wijn. 'I am not dangerous', zal hij in de Londense City verzekeren. Zo is ook de spraakmakende belofte om topinkomens een belasting van 75 procent op te leggen deze week al weer afgezwakt. Socialistische heilige huisjes als het pensioen met 60 jaar en de werkweek van 35 uur benadert hij zeer omzichtig.


Ook zijn gebrek aan internationale ervaring maakt hem kwetsbaar. Buiten de landsgrenzen is hij een grote onbekende. Dat de rechtse Europese regeringshoofden de Franse oppositieleider niet willen ontvangen, is zo vreemd nog niet. Maar ook als hij op bezoek gaat bij zijn geestverwanten, zoals de Duitse SPD of de Britse Labour Party, is de onwennigheid groot. De Parti Socialiste zoekt nu uit alle macht allianties die zijn positie in Europa kunnen stutten.


Na François Mitterrand waren er geregeld socialisten die de kwaliteiten hadden om president van Frankrijk te worden. Michel Rocard, een origineel denker, bracht het door interne kuiperijen wel tot premier maar nooit tot presidentskandidaat. Jacques Delors trok zich terug op het moment dat velen hem al in het Élysée zagen. Dominique Strauss-Kahn struikelde over zichzelf.


'Een leven als politicus is een verbond van standvastigheid en omstandigheden', schrijft Hollande in Changer de destin. Welnu, de omstandigheden willen dat in het voorjaar van 2012 in Frankrijk heel wat geesten rijp lijken om een socialist als president te kiezen. De omstandigheden willen ook dat François Hollande aan de beurt was om zich verkiesbaar te stellen.


Ooit verzuchtte hij dat sommige van zijn studiegenoten handenvol geld verdienden, terwijl hij nog op zijn scooter reed. Die tijd is voorbij. Hollande wil zijn plek voor geen goud inruilen.


FRANçOIS HOLLANDE

1954 Geboren in Rouen, 12 augustus.


1974-1980 Volgt topopleidingen: Sciences-Po, Hec, ENA


1980 Treedt in dienst van de rekenkamer


1983 Raadslid in Ussel


1988-1993 en 1997-heden Parlementslid namens de Corrèze


2001 - 2008 Burgemeester van Tulle


1997 - 2008 Eerste secretaris Parti Socialiste


16 oktober 2011 Presidentskandidaat na winst in linkse voorverkiezingen (56,6 procent)


François Hollande was lang de levenspartner van Ségolène Royal, met wie hij vier kinderen heeft. Hij is nu met Valérie Trierweiler.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden