Rede hoge militair raakt open zenuw Spanjaarden

Het verkapte dreigement van luitenant-generaal Mena tegen het meer autonomie wensende Catalonië, is in Spanje alom veroordeeld. Maar Mena is zeker niet de enige die bezorgd is over de toekomstplannen van de autonome regio's in Spanje....

Van onze buitenlandredacteur Iñaki Oñorbe Genovesi

Een pijnlijk incident, de omstreden en eenzame mening van eenhoge militair zonder medestanders in de Spaanse kazernes, enzeker geen teken dat de Spaanse strijdkrachten het recht in eigenhand zullen nemen. Zo kwalificeert minister Bono van Defensiedezer dagen keer op keer de toespraak van luitenant-generaal vande Spaanse landmacht José Mena Aguado, waarin hij dreigende taalsprak over de autonomie-plannen van Catalonië.

Bono doet er alles aan om de enorme rel rond de 64-jarige Menate sussen. Maar ook om de beschuldigingen te weerleggen dat denationalistische en militaristische ideologie van generalissimoFranco nog altijd heerst in de Spaanse kazernes.

Bono wijst erop dat 'niemand zo trouw aan la Constitución van 1978' is geweest als het Spaanse leger. Om er snel aan toete voegen dat met het disciplinair straffen van deluitenant-generaal van de landmacht wat hem en de regeringbetreft de affaire is gesloten.

Dit weekeinde liet minister Bono de luitenant-generaal achtdagen onder huisarrest plaatsen. Binnenkort wordt besloten ofMena, die een militaire carrière van veertig jaar achter de rugheeft en in maart met pensioen zou gaan, uit het leger wordtontslagen.

Het huisarrest - zonder bewaking, omdat ervan wordt uitgegaandat militairen hun eer hebben en directe orders gehoorzamen -volgde nadat Mena vrijdag in zijn nieuwjaarstoespraak voorofficieren in Sevilla had gesuggereerd dat als Catalonië een tegrote onafhankelijkheid zou nastreven 'dit ernstige consequentieszou hebben'.

Zonder enige twijfel of schroom wees Mena op artikel acht vande Spaanse grondwet. Dit biedt het leger de mogelijkheid in tegrijpen als dit nodig is om de eenheid, onafhankelijkheid ensoevereiniteit van Spanje te waarborgen. En deze eenheid zouvolgens Mena door het nieuwe Catalaanse statuut ernstig onderdruk komen te staan.

Zijn opmerkingen riepen bij Spanjaarden direct herinneringenop aan het recente verleden. Ook generaal Franco stortte met hetexcuus van de nationale eenheid Spanje in 1936 in een bloedigeburgeroorlog. Om vervolgens de Spanjaarden bijna veertig jaar metharde hand een centralistisch bestuur op te leggen.

Maar eveneens een kwart eeuw geleden meende luitenant-kolonelAntonio Tejero Spanje te moeten redden uit de politieke chaos.Op 23 februari 1981 bezette hij met gewapende soldaten hetSpaanse parlement. Zijn makker, generaal Jaime Milans del Bosch,liet intussen tanks rijden door de straten van Valencia. Destaatsgreep mislukte omdat koning Juan Carlos andere militairensuccesvol smeekte de rust te bewaren en in de kazernes teblijven.

Opvallend genoeg riep de Spaanse koning vrijdag in Madrid,vrijwel op hetzelfde moment dat Mena zijn omstreden toespraakhield in Sevilla, zijn landgenoten op tot 'verzoening,verdraagzaamheid en consensus'. Opvallender is misschien dat JuanCarlos dit voor de vierde keer binnen enkele weken deed, in eenpoging de steeds diepere kloof tussen zijn twistende landgenotente dichten.

Bijna elk onderwerp op de Spaanse politieke agenda - hethomohuwelijk, de reorganisatie van het onderwijs, de financieringvan de katholieke kerk - leidt tot een bittere woordenstrijdtussen de socialisten van premier Zapatero en de oppositiepartijPartido Popular. Maar geen onderwerp dat de voorbije maanden zode politieke en maatschappelijke gemoederen heeft beziggehoudenals de herziening van de zestien autonome statuten.

Vooral die van het Catalaanse statuut. In L'Estatutd'autonomia de Catalunya eisen de Catalanen als natie erkend teworden. Ook wenst de deelregering in Barcelona niet langer debemoeienis van Madrid bij het innen en verdelen van belastingen.Bovendien willen de Catalanen aanzienlijk minder geld afdragendan nu aan de andere Spaanse Comunidades Autónomas.

Het Spaanse parlement gaf begin november toestemming over detekst van het Catalaanse document te onderhandelen. En ookpremier Zapatero heeft al aangegeven dat met enkele wijzigingen'de geest van het statuut' behouden kan blijven. Eind deze maandworden de gesprekken met de Catalanen voortgezet.

Dit zeer tegen de zin van de Partido Popular dat vreest vooreen 'Balkanisering' van Spanje. Ook Baskenland streeft immersnaar een veel lossere band met Spanje. En hoewel het Spaanseparlement zijn 'plan-Ibarretxe' vorig jaar massaal wegstemde,heeft de Baskische premier zijn wens niet opgegeven om deautonome status van de drie Baskische provincies te vervangendoor een vrije associatie met Spanje.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden