Reddings operatie

Moest ze haar borsten preventief laten amputeren? Filmmaakster Sacha Polak pakte de camera en richtte die op zichzelf. Daarmee forceerde ze een beslissing.

Op de dag dat filmmaakster Sacha Polak (31) haar borsten liet amputeren, was de twijfel ineens weer daar. Alles was gezegd, alles was besproken, maar die ochtend deed het er niet meer toe.


'Ik werd om 6 uur wakker en ik moest zo erg huilen. Ik begon helemaal te trillen. Ik dacht: wat ga ik doen, ik lijk wel gek. Op grond van wat ga ik mezelf nu verminken? Omdat iemand me heeft verteld dat ik ooit misschien een keer ziek ga worden? Dit ga ik niet doen, dacht ik, vergeet het maar.'


Aan de verpleegkundige die aan haar bed komt zitten, legt ze uit wat er aan de hand is. Ze is draagster van een mutatie in het BRCA1-gen dat borstkanker kan veroorzaken. Het geeft haar zo'n 80 procent kans op borstkanker en rond de 40 procent kans op eierstokkanker. Daarom heeft ze besloten haar eigen borsten te verwijderen en ze te laten vervangen door nieuwe, gemaakt uit lichaamsweefsel.


'Toen ik haar vertelde wat voor operatie ik ging doen, moest ze ook huilen. Samen zaten we huilend op bed.


'Ik moest het doen. Als ik kanker had gekregen en er niet beter van was geworden, dan had ik dat willens en wetens gedaan. Dat vond ik erger dan dit. Ik wilde niet dat mijn kinderen zonder moeder zouden opgroeien. Maar op de dag van de operatie vond ik het zo heftig.


'Later gaf ze me kalmeringspillen. Ineens voelde ik niks meer. Ik had het nog nooit zo extreem meegemaakt. Het was bizar hoe snel de paniek verdween. Volgestopt met pillen ben ik de operatiezaal opgereden. Aan mijn hoofd zie je dat ik heel veel heb gehuild.'


In een luchtig jurkje zit Sacha Polak op een terras in Amsterdam aan een biologische vruchtensap met gembersinaasappelsmaak. Ze is open, vrolijk. Op 28 september gaat haar documentaire in première op het Nederlands Film Festival. De titel: Nieuwe Tieten.


In de film brengt Polak, dochter van documentairemaker Hans Polak, openhartig in beeld hoe ze tot haar besluit komt haar borsten te laten vervangen door 'nieuwe tieten', zoals haar vader er vlak voor de operatie ongemakkelijk uitflapt. Met kleine cameraatjes laat ze alles van dichtbij zien. Ook haar nieuwe borsten.


Op haar 19de komt ze erachter dat ze draagster is van het gen. 'Mijn tante belde me op', vertelt ze. 'Ze zei: ik heb nieuws, ga even zitten, de borstkanker in onze familie is erfelijk.'


Toch schrikt ze niet al te erg. 'Ik dacht: ja, nogal wiedes', zegt Polak. 'Mijn moeder was eraan doodgegaan, mijn tante was eraan doodgegaan en de tante die me belde had toen twee keer - inmiddels drie keer - borstkanker gehad. Dus ik wist natuurlijk wel dat er iets aan de hand was.'


Ze verloor haar moeder aan borstkanker toen ze een baby van 11 maanden oud was. 'Toen mijn moeder zwanger was van mij, voelde ze een knobbeltje in haar borst. Tijdens de borstvoeding zei de dokter dat het een ontstoken melkklier was. Later bleek het kanker.'


In de documentaire zitten beelden van haarzelf als klein meisje, terwijl ze met grote ogen een zelfgeschreven gedicht voorleest. 'Mijn moeder', zegt ze als 8-jarige, recht in de camera kijkend. 'Ik wou dat ik haar zo gewoon weer uit het graf kon tillen. En dat ze dan kon leven.'


'Mijn vader zag die borstkanker als een donkere wolk boven mijn hoofd hangen, maar ik voelde dat gewoon niet zo. Ik dacht niet dat ik elk moment dood zou kunnen gaan. Ik controleerde mijn borsten ook bijna niet. Ik was op dat moment gewoon heel erg met andere dingen bezig. Ik ging naar de Filmacademie. Ik weet nog dat ik het aan een klasgenoot vertelde. Die zei: 'Nou, daar moet je vanaf nu maar niet meer over nadenken.' En zo is het ook gegaan.'


Dat verandert als ze dichter bij de 30 komt, de leeftijd waarop de kans op kanker toeneemt. De leeftijd waarop ze aan kinderen begint te denken.


'Door mijn tante liep ik met spookverhalen rond. Zou ik het ooit voelen als ik kanker kreeg? De artsen zeiden dat de meeste vrouwen er wel op tijd achter kwamen, maar ik wist bij God niet waar ik naar moest zoeken. Mijn borsten hadden heel veel rare knobbels - altijd al.


Jarenlang duwt ze de beslissing weg en gooit ze zichzelf liever op haar werk: films maken. Daarmee oogst ze veel lof en met haar speelfilm Hemel reist ze de hele wereld over, wint ze prijzen. In die tijd laat ze zichzelf een paar keer op de wachtlijst zetten voor een operatie. 'Ik dacht dat ik dan langzaam zou wennen aan het idee.' Maar steeds laat ze zich er weer afhalen.


Dan pakt ze de camera en richt ze die op zichzelf. 'Het was de enige manier waarop ik mezelf kon dwingen een beslissing te nemen', zegt ze. 'Zo kon ik dingen als een mooie scène benaderen, in plaats van iets waar ik liever niet mee bezig was.'


Als ze een Belgische chirurg ontmoet die borstreconstructies uitvoert met eigen lichaamsweefsel, besluit ze ter plekke zich op zijn wachtlijst te laten zetten. 'Ik wilde per se naar hem toe. Ik had vertrouwen in hem. Ik had ook een vervelend gevoel bij siliconen. Het idee van zo'n harde plastic bol in je lichaam, daar werd ik helemaal naar van.


'Ik kreeg absoluut geen voorkeursbehandeling omdat ik een film maakte. Ik weet nog dat we dat probeerden en dat hij zei: 'Als er een plek vrijkomt, is de eerste plaats voor iemand met borstkanker.' Ja, dan ben je natuurlijk meteen uitgepraat. Ik mocht hem ook wel filmen, maar alleen als het hem geen seconde extra zou kosten. Ik weet nog dat ik hem vroeg even te wachten omdat de camera er nog niet was. Hij keek me aan en zei: 'Ik heb nog meer te doen.''


Veel opnamen werden gemaakt door documentairemaakster Meral Uslu, de vrouw van haar vader.


'Ze hebben de hele operatie gezien. Zes uur lang. Meral zat achter haar camera shotjes te maken, maar de geluidsvrouw stond daar met haar hengel, zonder bescherming. Ze vertelde me dat de arts een stap opzij deed en dat ze ineens zag hoe mijn borst uit mijn lijf werd getrokken.'


Zelf heeft ze de beelden niet bekeken. 'Ik stelde een beetje naïef voor om die tape te bekijken. Ik dacht: niet aanstellen, dat kan ik heus wel, misschien zit er iets interessants in voor de film. Mijn editor zei dat ze het eerst even zelf wilde zien.


'Een uur later kwam ze terug. Ze zei: 'Dit mag je nooit, maar dan ook nooit bekijken.' Je ziet jezelf daar toch levenloos liggen. Je bent hun object. Er wordt aan je gesjord en getrokken. Ze vertelde dat er op een bepaald moment een doos over mijn hoofd heen werd gezet zodat ze daar op konden leunen.'


In de film laat ze alle gesprekken zien, ook als die eindigen in ruzie. 'Ik geloof dat Rutger, mijn vriend, de film nu wel mooi vindt, maar voor hem was het heel heftig. Mijn vader vindt zichzelf vreselijk in de film. En Meral vindt het stuk waar zij in zit ook niet leuk. Maar ja, iedereen vindt het gewoon stom om zichzelf terug te zien.'


Na de operatie filmt ze zichzelf van dichtbij, als haar borsten nog maar half af zijn. De huid ligt uit elkaar, tepels zijn er nog niet en ze heeft een litteken over haar hele buik. Met de camera op haar schouder beschrijft ze zichzelf als een aan elkaar genaaid vrouwenpak uit de film Silence of the Lambs.


Met haar film roept ze de vergelijking op met Angelina Jolie, de actrice die in mei dit jaar in The New York Times schreef dat ze haar borsten preventief had laten amputeren. 'Ik heb het stuk nooit gelezen', bekent Polak. 'Maar ik vind het moedig dat een vrouw die ook een sekssymbool is dit naar buiten brengt.'


Inmiddels heeft zich bij haar wel een nieuwe kwestie aangediend: kinderen. Moet ze het BRCA1-gen doorgeven aan haar kinderen of moet ze zich wenden tot een vorm van selectie voor of tijdens een eventuele zwangerschap? Over dat besluit wil ze even niet praten.


Haar borsten zijn nu bijna 'af'. En het moet gezegd: ze zijn goed gelukt. Dat vindt ze zelf ook. 'Het is als een natuurlijke borst. Het groeit gewoon mee met je lijf: als ik dikker word, worden ze ook dikker. Ze zijn heel zacht. Er gaan geen rare dingen bewegen als je je arm optilt.


'Achteraf denk ik: dit had ik van tevoren willen weten, je leven verandert er helemaal niet door. De mensen die van me houden, zijn niet weggelopen. Het leven is gewoon veel belangrijker dan borsten. Als ik moet kiezen tussen doodgaan of nepborsten, dan duizend keer liever nepborsten.'


Vader-dochter


Sacha Polak (31) is de dochter van documentairemaker Hans Polak, die weer getrouwd is met documentaire- en filmmaakster Meral Uslu. In 2006 studeerde Polak af aan de Filmacademie met de korte film Teer. In 2012 ging haar eerste speelfilm Hemel in première, een artfilm waarmee ze de Fipresci-prijs van de internationale filmpers won. De film gaat over een aan seks verslaafd meisje dat mannen oppikt en weer afstoot, en een sterke band heeft met haar vader. Polak zei in interviews dat de film hooguit in details autobiografisch was. Ze reisde ermee langs filmfestivals en Berlin Residency, een internationaal opleidingsprogramma van vier maanden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.