Redactieblog: column Peter Middendorp over 'Westerbork'

In de column van Peter Middendorp stond dat vanuit kamp Westerbork geen joden in veewagons naar vernietigingskampen zijn vervoerd. Dit is onjuist. Het is met zowel vee- als personenwagons gebeurd. Reden voor Peter Middendorp en de redactie om de column hier niet langer te plaatsen. Wij bieden onze verontschuldigingen aan voor deze pijnlijke fout.

Peter Middendorp voegt er nog dit aan toe:

Anderhalve week geleden vertelde de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork op het NOS-radiojournaal dat hij een 'originele' veewagon had bemachtigd, en deze nu tentoonstelt. De vraag was wel hoe origineel de wagon kon worden genoemd. Het is zeer onzeker of met deze wagon wel echt mensen zijn getransporteerd. En, belangijker, zo las ik later in een NOS-verslag: 'uit onderzoek is gebleken dat de meeste mensen uit Westerbork met personenrijtuigen zijn vervoerd'.

Hier sloeg ik op aan - waarom zou je een veewagon tentoonstellen als die niet origineel is, en ook niet is gebruikt? Ik besloot een column te schrijven waarin ik probeerde te betogen dat de Holocaust geen overdrijving of intensivering behoeft, integendeel eigenlijk, omdat zoiets alleen maar afbreuk aan de verschrikkingen doet.

Op de column is niet mild gereageerd. Mensen beweerden dat de Joden vanuit Kamp Westerbork wel degelijk met veewagons zijn vervoerd. Geschrokken keek ik na wat ik had geschreven, en betrapte ik mij op een eerste fout. Ik schreef niet: 'de meeste mensen' zijn met personenrijtuigen vervoerd, maar: 'ze gingen met een personentrein'.

Dit was al erg onnauwkeurig en vervelend. Even later las ik in het NOS-verslag een regel die ik voordien niet had gezien: Kamp Westerbork wil ook een personenrijtuig aanschaffen en tentoonstellen. Men gaat de werkelijkheid dus gewoon laten zien, al duurt het nog een beetje.

Hiermee viel de bodem onder mijn column volkomen weg, en eerlijk gezegd ook onder mij, de columnist. Ik weet niet precies hoe het is gekomen - verstandsverbijstering, tunnelvisie, eenzijdige gerichtheid op zaken die mijn ideeën bevestigden, of domweg te stom om zaken nog eens goed te controleren.

Ik heb er in elk geval een gruwelijk potje van gemaakt, en ik schaam me daar flink voor. Het is pijnlijk dat het juist met dit onderwerp gebeurt - juist hier had extra zorgvuldigheid van mij mogen worden verwacht. Mijn excuses aan de krant, de lezer en vooral aan Herinneringscentrum Kamp Westerbork en de directeur, de heer Mulder.

Peter Middendorp

Dit is de originele column:


Zien is geloven


Kamp Westerbork heeft een 'originele veewagon' bemachtigd, zo meldde ons de NOS. 'Internationaal is de veewagon natuurlijk het absolute icoon van de Jodenvervolging', zei de directeur van het herinneringscentrum. 'Dus als je met beelden wilt werken' - en dat wilde hij, heel graag zelfs - 'kun je gewoon niet om de veewagon heen.'

Je kon je wel afvragen wat er nu zo origineel is aan het ding. Het hout is driemaal vervangen. Het is zeer onzeker of met deze wagon echt mensen zijn vervoerd - het kan ook graan zijn geweest, of vee. En, belangrijker, vanuit Westerbork werden mensen niet met veewagons naar vernietigingskampen gebracht, maar met een personentrein.

Het is raar om een veewagon origineel te noemen als die dat helemaal niet is, het is nog vreemder om zo'n wagon tentoon te willen stellen. Dachten ze dat de historische sensatie - het gevoel dat je contact met het verleden maakt - zonder nep-wagon niet uit de verf zou komen, een kontje nodig had, desnoods ten koste van de werkelijkheid?

Waarom mogen we niet gewoon weten hoe de Joodse mensen uit Westerbork op transport zijn gesteld? Denken ze dat de kwaliteit van het treinstel de geschiedenis bagatelliseert, en Joden gedwongen zullen worden toe te geven: de vernietiging was even doorbijten, maar alle lof voor de NS en de vrijwilligers - het transport was top.

Westerbork is Drenthe. Het landschap is er lieflijk, zacht en groen - eerder dan aan de Holocaust moet je er aan de fietsvierdaagse denken. Dat ze er geen personentrein laten zien, kun je nog begrijpen, maar is ook overwogen géén treinstel neer te zetten?

Zelf deed de directeur overigens geen moeite om de leugen te verhullen. Hij zei gewoon eerlijk wat voor ding het was. Maar de verslaggevers van de NOS hoorden het niet, of wilden het niet horen - begeesterd vroegen ze: 'Maar was het niet ongelooflijk moeilijk om een originele veewagon te vinden?'

God, ja, zei de directeur. Wat kon hij er van maken? Hij had gewoon een Duitse hobbyclub gebeld, en die hadden er nog een zootje staan. Hij keek erbij uit de ogen alsof ze hem hadden gezegd: we hebben hier nog veel meer ouwe troep die niets met de Holocaust te maken heeft - heeft u daar ook belangstelling voor?

Zullen ze in Westerbork ook eerlijk tegen schoolklassen zijn? ('Jongens, even opletten nu, wat jullie hier zien, slaat nergens op. Ik herhaal...') Zonder flut-wagon gaan bezoekers waarschijnlijk naar huis met het beeld van een veewagon in het hoofd. Nu bestaat de kans dat schoolklassen ongelovige Mohammeds uit de Randstad, die onder de projectnaam 'Zien is geloven' op excursie zijn gestuurd, zullen denken: als dit al niet waar is, wat klopt er dan allemaal nog meer niet aan het verhaal?

In Westerbork staat een leugen in het landschap. De leugen doet niemand goed en hoeft daar niet te staan. Een dom, doods ding kan door een historisch verhaal soms tot leven worden gewekt, andersom werkt het niet.

Zullen ze in Westerbork ook eerlijk tegen schoolklassen zijn?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.