Redactie, zet wat vaker je oorspronkelijke voelsprieten in

De krant wordt Randstedelijke arrogantie verweten. Redacteuren delen de kritiek, oorspronkelijk komen velen ook zelf van 'buiten'.

De redactie van de Volkskrant is gezeteld in het INIT-gebouw in Amsterdam. Beeld anp

Een lezer uit Schin op Geul was zaterdag aandachtig begonnen aan het artikel over veertien zwevende kiezers, maar concludeerde teleurgesteld dat de krant 'het landsdeel beneden de Grote Rivieren' was vergeten. Niemand komt uit Limburg of Noord-Brabant. 'Dat', waarschuwde hij, 'kan nog voor verrassingen zorgen, zoals de recente verkiezingen in de VS hebben aangetoond.'

Limburg zit volgens lezers wel vaker in het verdomhoekje. Het regende mailtjes toen een bericht over een stroomstoring in Zuid-Limburg op de site was ondergebracht in de rubriek 'buitenland'. En waarom was er geen aandacht voor de 'enorme, inktzwarte rookwolk' van Chemelot/DSM die vorig jaar van Sittard tot Venlo reikte? Een lezer wist zeker: als dit in de Randstad was geweest, had de krant er wél over bericht.

Lezers betichten de krant geregeld van 'Randstedelijke arrogantie' omdat verhalen zich veelal daar zouden afspelen, omdat de topografische kennis voorbij de Utrechtse Heuvelrug tekort zou schieten of omdat journalisten smalend naar 'uithoeken' van Nederland zouden verwijzen en regionale gewoonten en accenten op de op de hak zouden nemen.

Soms zijn het veronderstellingen die niet kloppen (de Randstad is niet uitgezonderd van topografische blunders), maar regelmatig klopt die indruk wel. Dan gaat het in een magazinerubriek over een reis naar het 'Het Hoge Noorden' (Drenthe), of wordt in een column een straatnaam gedropt zonder verdere plaatsbepaling (Amsterdam). Over de topmannen van Shell en Unilever werd geschreven dat ze afkomstig zijn 'uit de provincie, Enschede en Roosendaal'.

Amsterdam als maat der dingen. Een deel van de lezers meent te weten hoe dat komt. Alle redacteuren wonen in Amsterdam - of erger: in de grachtengordel.

Onderzoek

Deze aanname klopt half - letterlijk. De helft van de redacteuren woont in Amsterdam, zo blijkt uit een oproep in het kader van deze rubriek onder 230 Volkskrant-medewerkers (90 procent reageerde). Een ander vooroordeel wordt eveneens bevestigd: 77 procent woont in de Randstad. Op zich niet vreemd, want de redactie is gezeteld in Amsterdam en de meeste mensen willen dicht bij hun werk wonen. Bij een ziekenhuis of bank maakt een landelijke spreiding van werknemers niet uit, maar bij een krant kan het meerwaarde hebben.

(Tekst gaat verder onder kaart.)

Daarom is het ook interessant om te kijken naar geografische herkomst van redacteuren, ervan uitgaand dat mensen nog enige binding hebben met de plek waar ze zijn opgegroeid. Dan blijkt de Volkskrant-kaart juist heel divers. Het gros, 69 procent, komt van buiten de Randstad: van Swalmen tot Drachten en Hoedekenskerke. Alle provincies, behalve Flevoland, worden in relatie tot het bevolkingsaandeel per provincie aardig vertegenwoordigd.

Opvallend veel redacteuren vertellen enthousiast over hun regionale wortels. Doorgaans vormen deze een prima waarborg tegen Randstedelijke arrogantie, vinden ze. 'Ik krijg nog veel mee van het leven, de problemen en de wensen daar', mailt een redacteur over de plaats waar hij opgroeide. Ook anderen wijzen erop dat ze niet in een elitaire grachtengordelbubbel leven en alleen maar een familieverjaardag hoeven te bezoeken om te weten wat er speelt bij teleurgestelde witte mannen en vrouwen.

(Tekst gaat verder onder grafiek.)

Ook noemenswaardig: een flink aantal redacteuren is het eens met de kritiek van lezers en trekt zich deze aan. 'Randstedelijke arrogantie zou ik na plagiaat het ergste verwijt vinden', mailt er een. 'Ik ergerde me er als lezer veel sterker aan voordat ik in Amsterdam woonde, nu valt het me domweg minder op', schrijft een verslaggever. 'Wat aantoont dat woonplaats dus wel degelijk verschil maakt voor je venster op de wereld.'

De redactie is zich daarvan bewust. Een van de beste wapens tegen Randstedelijke dominantie zijn de regiocorrespondenten. De Volkskrant heeft er zes: voor het Noorden, Oosten en Zuiden, Utrecht, Den Haag en Rotterdam, en groot Amsterdam. De regiocorrespondenten wonen in hun gebied en zijn er geworteld. Daarnaast worden verhalen die zich overal kunnen afspelen vaak opzettelijk buiten de Randstad gelokaliseerd. Niet voor niets stond woensdag een foto van een basisschool in het Friese Buitenpost bij een verhaal over invalleerkrachten. Ook bij de veertien zwevende kiezers was een eerlijke verdeling tussen Randstad en daarbuiten gemaakt - het ging in de eerste plaats om verschillende types zwevers en niet om de regionale representativiteit.

(Tekst gaat verder onder grafiek.)

Amsterdam eerst

Alle inzet ten spijt, de hang naar Amsterdam is enorm, zegt een wetenschapsredacteur die zich baseert op eigen onderzoek ('een uit de hand gelopen hobby'). Over een periode van drie jaar - tot Koningsdag 2016 - onderzocht hij hoe vaak bepaalde steden werden genoemd in een kop (hij corrigeerde verstoringen als 'Den Haag', waar 'politiek Den Haag' werd bedoeld). Deze zette hij af tegen het aantal inwoners per stad, omdat het niet zo raar is dat een landelijke krant meer schrijft over een miljoenenstad dan over een provinciestad met tienduizenden inwoners.

'Verhoudingsgewijs schrijven we drie keer zoveel over een stad in de Randstad dan over een stad daarbuiten, en over Amsterdam vijf keer vaker dan over andere grote steden', concludeert hij. De Volkskrant doet het volgens hem in de vergelijking beter dan NRC, maar slechter dan Trouw. Zij schrijven respectievelijk ruim acht en ruim twee keer zo vaak over Amsterdam.

(Tekst gaat verder onder grafiek.)

Dit zegt niet alles, want bepaalde kwesties spelen intensiever in de hoofdstad. De redactie hoeft zich geen elitecomplex te laten aanpraten, maar de score op de Amsterdam-eerstindex kan echt omlaag. Met de verkiezingen op komst en de waarschuwing van de lezer uit Schin op Geul voor Amerikaanse verrassingen indachtig, mag deze opdracht niet alleen bij regiocorrespondenten worden neergelegd. De redactie dient haar oorspronkelijke voelsprieten in te zetten.

Buiten de nieuwspagina's springt een aantal inspanningen in het oog. De verslaggeverscolumnisten op Opinie & Debat doen nadrukkelijk het hele land aan ('15.000 kilometer per jaar', mailt een van hen). Neem de rubriek Stamgasten op de achterpagina, de auteur tekent kriskras door het land verhalen op. Een van de Volkskoks schrijft sinds kort doelbewust over recepten met aardappelen, groente en vlees omdat die bij veel Nederlanders op het menu staan, 'veel meer dan de Randstedelijke culischrijvers zich realiseren'.

Daarnaast moet er natuurlijk ruimte blijven voor 'hipstergranen en designersmoothies', om bij de woordkeus van de Volkskok te blijven. Hoewel het een het ander niet uitsluit: er wonen ook hipsters in dorpen en de grachtengordel eet ook weleens piepers. Als 'de provincie' meer in de krant wordt geïntegreerd, blijkt misschien wel dat er juist veel raakvlakken zijn. Dan krijgt het veelbesproken woord 'verbinden' vanzelf inhoud.

De Ombudsvrouw behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en journalistieke aanpak. ombudsvrouw@volkskrant.nl, volkskrant.nl/ombudsvrouw

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.