Redactie vecht tegen taalfouten

De ombudsvrouw behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en journalistieke aanpak.

Beeld x

Vrijwel dagelijks ontdekken lezers allerhande taalfouten in de krant, maar als ze in koppen of intro's staan, leiden ze tot nog meer ergernis én e-mails. De afgelopen weken ging het een aantal keer opvallend mis. 'Gaan de verkiezingen vandaag over het bestuur van de provincie, of over het steun aan het kabinet?', meldde het intro van het voorpaginaverhaal over de provinciale verkiezingen op 18 maart. Tien dagen later bracht de krant op pagina 3 een verhaspelde kop: 'Zeldzame storing ebt lang na' ('Het is ebt weg en ijlt na', corrigeerde een lezer). Op 30 maart ging het wederom verkeerd in een intro: 'Dat is te merken in de noodleidende instellingen.'

De kwalificaties van lezers zijn niet mals. 'Belabberd taalgebruik', en 'moet uw redactie niet eens op cursus?'. Anderen zien een onheilspellend teken des tijds. Dat studenten moeten worden bijgespijkerd in grammatica en spelling is bekend, maar dat 'de taalverloedering' ook toeslaat bij een landelijke kwaliteitskrant baart zorgen. De reputatieschade is mogelijk nog ernstiger. Uit onderzoek blijkt dat 66 procent van de Nederlanders en Vlamingen een krant minder serieus neemt als er opzichtige taalfouten in staan (Trendbox, in opdracht van de Nederlandse Taalunie, 2012).

Extra pijnlijk is dat bovengenoemde taalmissers in koppen en intro's zijn begaan door eindredacteuren - taalhoeders bij uitstek. Een verslaggever levert een stuk aan bij de eindredactie. Die kijkt het na op fouten, kort het mogelijk in en voorziet het van een kop, intro en fotobijschrift. Fouten die in het stuk zelf staan, zijn doorgaans door journalisten gemaakt en daarna over het hoofd gezien door anderen. Fouten in de aankleding zijn veelal voor rekening van eindredacteuren.

Voor de buitenwacht maakt het misschien niets uit. Een fout in de krant is een fout van de krant. Voor verslaggevers doet het er wel degelijk toe. Hun naam prijkt boven een artikel, zij worden aangekeken op alle fouten. De keerzijde is natuurlijk dat de eindredactie hen voor veel narigheid behoedt.

Elke misser suggereert onkunde en gemakzucht, maar in werkelijkheid is er een hele machinerie opgetuigd om die ene fout te voorkomen. Meestal lezen chefs de artikelen voordat ze naar de eindredactie worden gestuurd. Na de eindredactie leest één corrector alle pagina's nogmaals door en soms ook nog de chef Uit, die 's avonds verantwoordelijk is voor de eindredactie.

Om een indruk te krijgen vroeg ik twee eindredacteuren bij te houden hoeveel fouten zij tijdens hun dienst verbeterden. Een eindredacteur telde er 32 op vier economiepagina's, dat was volgens hem aardig representatief. Een ander turfde er 'slechts' zes op vier pagina's Ten eerste. Dat was relatief weinig.

Er zijn dagen dat niet één lezer zich met een fout meldt, zoals afgelopen dinsdag. Die dag bevatte de krant 44.819 woorden (ik heb ze niet stuk voor stuk hoeven tellen, het archief toont het aantal woorden per artikel). Dat is vergelijkbaar met een bescheiden roman van 163 pagina's, uitgaande van 275 woorden per bladzijde. Allicht stond er toch ergens één foutje, dan nog waren 44.818 woorden wel goed.

In tegenstelling tot een boek - waar diverse ogen uitgebreid gelegenheid hebben drukproeven na te lezen - worden krantenpagina's onder hoge tijdsdruk geproduceerd. Vaak is het een waar 'spektakelstuk', zegt de chef Uit. Doordeweeks zakt de krant om 23 uur, op vrijdag om 22 uur. Dan móet de krant door, anders komt het logistieke proces - van drukkerij naar uw voordeur - in de knel. Als de krant een uur voor sluitingstijd wordt omgegooid vanwege een neergestort vliegtuig of als veel verslaggevers hun verhalen laat aanleveren, gaan artikelen met kunst- en vliegwerk door en kan de corrector onmogelijk alles nalezen. Op die momenten worden de meeste uitglijers begaan, weet de chef Uit.

Dat is geen excuus, maar wel een verklaring.

Anders dan sommige lezers vermoeden - 'werkte de spellingcontrole niet?' - is eindredactie bij de Volkskrant letterlijk mensenwerk. Het volgens eindredacteuren 'ultratrage systeem' waarmee de krant wordt gemaakt kent geen gebruiksvriendelijke spellingchecker. Toen een redacteur het controlemechanisme vorig jaar een keer instelde, kwamen alle namen van Indonesische leiders verbasterd in de krant. Het leverde potsierlijke combinaties op als Probaat Subito en Sullige Bambini Yuko's, waar Prabowo Subianto en Susilo Bambang Yudhoyono had moeten staan. De meeste eindredacteuren wagen zich er niet aan. Een sneller systeem met een effectieve spellingcontrole zal heus niet zaligmakend zijn en alle miskleunen voorkomen, het zou wel helpen.

De internetredactie heeft een adequate spellingchecker, maar gebruikt die zelden voor koppen. In tegenstelling tot de papieren krant heeft de site geen aparte eindredactie. Veel werk zou voor nop zijn omdat een stuk al snel wordt verdrongen door nieuwer nieuws. Redacteuren redigeren daarom elkaars verhalen - in de wetenschap dat fouten online onmiddellijk kunnen worden hersteld als ze worden ontdekt.

Dat gebeurde ook met de kop: 'Zwitser die tegen IS vechtte riskeert drie jaar cel'. Deze knoeperd van een fout stond heel even online, maar werd desalniettemin opgemerkt door een lezer. Een 'nieuw dieptepunt', schreef hij teleurgesteld.

Binnenkort kan de onlinelezer zijn ergernis meteen kwijt en interactief meeredigeren. De hoofdredacteur - hij vindt dat de krant een taalinstituut behoort te zijn - heeft toegezegd dat er een 'fout-button' op de site komt. Daar is ongetwijfeld animo voor; regelmatig stellen lezers zich beschikbaar als eindredacteur (opvallend vaak gepensioneerde onderwijzers). De participatiekrant in optima forma. Misschien biedt een nieuw systeem zelfs de mogelijkheid lezers te betrekken bij het nakijken van de papieren en digitale krant. Het ontslaat de redactie evenwel niet van de dure plicht alles in het werk te stellen een bastion van correct taalgebruik te blijven.

Beeld x
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden