REDACTIE HN WAANDE ZICH KORTE TIJD 'KUIFJE IN HERVORMD NEDERLAND'

Een echt wapenfeit in vijftig jaar tijd is niet veel in de wereld van de opiniebladen, waar wekelijks wordt gelaveerd tussen scoop en canard....

GERT J. PEELEN

Zich bewust van de niet geringe scoringskans vroeg de redactie Andriessen's ARP-collega Willem Aantjes per kerende post om commentaar. En die was niet te benauwd de handschoen op te pakken en op zijn beurt te verklaren dat hij voor het partijlidmaatschap van het CDA wel degelijk een aantoonbaar commitment jegens Bijbel en evangelie zou eisen. Eenmaal gepubliceerd vormden deze elkaar uitsluitende opvattingen het gesprek van de dag. Het al langer sluimerende conflict tussen Aantjes en Andriessen lag op straat, tot groot ongenoegen van CDA-aartsvader Piet Steenkamp.

Dat CDA is er uiteindelijk toch gekomen. Maar Hervormd Nederland heeft nog enkele jaren garen weten te spinnen bij het vermakelijke gekrakeel in de partij tussen hardliners en loyalisten, en tussen de drie bloedgroepen. Van veel conflicten was het vraagstuk van de kernbewapening het hoofdthema. En Hervormd Nederland liet niet na met enige regelmaat een lont in dit kruitvat te gooien, onder meer via het inmiddels beproefde recept van een interview met Aantjes. Zo verklaarde deze in 1978 dat invoering van het omstreden 'neutronenwapen' zijns inziens een heroverweging van het Nederlandse lidmaatschap van de NAVO rechtvaardigde - een uitspraak die in het CDA en ver daarbuiten als vloeken in de kerk werd bestempeld.

Korte tijd waande de redactie van het blad zich naar eigen zeggen 'Kuifje in hervormd Nederland', maar begin jaren tachtig was het afgelopen. Als gevolg van maatschappelijke depolitisering, zei de een; vanwege een algehele tendens tot 'geestelijke emigratie naar binnen', dacht een ander. Maar voor Hervormd Nederland, dat ten tijde van politisering en polarisatie in het begin van de jaren zeventig als opinieblad een kool èn geit sparende formule had ingeruild voor een ondubbelzinnig vooruitstrevende koers inzake politieke en geloofskwesties, braken andermaal zorgelijke tijden aan.

Michiel van Diggelen schreef bij gelegenheid van vijftig jaar Hervormd Nederland een door het weekblad in eigen beheer uitgegeven geschiedenis van het tijdschrift, getiteld Een blad om van te houden - Vijftig jaar Hervormd Nederland (¿ 29,50). Daaruit blijkt vooral dat pappen en nathouden gedurende de eerste 25 jaar usance was bij de redactie van het periodiek dat direct na de oorlog als weekblad voor het hervormde gezin was opgezet.

Het blad diende twee, achteraf bezien eigenlijk onverenigbare, doelen: het informeren van geloofsgenoten over binnenkerkelijke aangelegenheden èn, over de hoofden van dat kerkvolk heen, het 'bewerken' van de godsdienstige en politieke meningsvorming bij andersdenkenden en niet-gelovigen. Het eerste was al moeilijk genoeg: het op één lijn trachten te brengen van de Nederlands hervormden die weliswaar onderdak vonden in één als 'hotelkerk' aangeduide koepelorganisatie, maar die ingedeeld in afzonderlijke 'richtingen' - van zeer orthodox tot uiterst vrijzinnig - elkaar om des geloofs wil vaak zeer fel bestreden.

Maar ook de tweede doelstelling was geen sinecure. Tegen de achtergrond van een eigen achterban die politiek gezien al evenzeer verdeeld was en, naast een enkele liberaal, zowel fervente doorbraak-PvdA'ers als bezadigde CHU'ers omvatte, was het nog maar zeer de vraag welke maatschappelijke mening in het blad gestimuleerd diende te worden. Ziedaar de schier onoplosbare problemen waarvoor de door de hervormde synode benoemde 'perspredikanten' (beroepsjournalisten zouden pas later deel gaan uitmaken van de redactie) zich gesteld zagen. De laatste, L.H. Ruitenberg, legde zijn functie begin jaren zeventig neer. Maar toen was onder leiding van Bert van Duijn de eenduidig progressieve koers al ingeslagen. Die Van Duijn is overigens nog steeds hoofdredacteur van het opinieweekblad dat onder de naam HN-magazine met wisselend succes, maar sinds 1987 inhoudelijk en structureel geheel los van de hervormde kerk, het tot op heden heeft weten te redden.

Gert J. Peelen

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden