Recordaantal burgemeesters dit jaar afgetreden

In 2015 is een recordaantal burgemeesters afgetreden. Dit jaar vertrokken er tot dusver al elf vroegtijdig. Een verziekte bestuurscultuur in hun gemeente is de meest voorkomende aanleiding: de burgemeesters van Bussum, Aalsmeer, Bloemendaal, Menterwolde en de Oude IJsselstreek stapten om die reden op.

Ruud Nederveen (Bloemendaal), vertrokken wegens verziekte verhoudingen. Beeld anp

Burgemeesters lopen meer risico de eindstreep niet te halen nu er meer 'probleemgemeenten' zijn, de raad vaker versplinterd is en meer raadsleden onervaren zijn. De risico's zijn groter geworden voor burgemeesters, zegt voorzitter Bernt Schneiders van het Nederlands Genootschap van Burgemeesters. 'In gemeenten met veel problemen kan men zich tegen de burgemeester gaan richten. Er kan bijvoorbeeld gedoe ontstaan over zijn huisvesting of over zijn declaraties.'

Hoogleraar bestuurskunde Arno Korsten van de Universiteit van Maastricht herkent dit beeld. 'De lontjes zijn de laatste jaren korter geworden, ook bij raadsleden. Dan slaat de vlam sneller in de pan.' Bovendien zijn in ongeveer eenderde van de gemeenten de verhoudingen niet optimaal. 'Bijvoorbeeld omdat de raad erg versplinterd is, waardoor het voor een burgemeester lastiger is de boel bij elkaar te houden - of juist omdat één partij heel dominant is.'

Henk Heijman (Bussum), vertrokken wegens verziekte verhoudingen. Beeld Foto: Marcel van den Bergh

Vogelvrij

Volgens de vertrokken burgemeester Henk Heijman van Bussum is een burgemeester in een dergelijke situatie vogelvrij. 'Kwaadaardige politieke tegenstanders kunnen een persoonlijke aanval uitvoeren en de media gebruiken om de gezagsdrager te vloeren.'

De opkomst van sociale media leidt soms tot toenemende 'kippendrift' in de lokale politiek, signaleert commissaris van de koning Johan Remkes van Noord-Holland, die het oplossen van problemen in de weg staat. De toon van het debat is veranderd door de opkomst van 'de nieuwe politiek', waarbij vaker op de man wordt gespeeld dan op de bal.

De kwaliteit van gemeenteraden neemt af doordat raadsleden gemiddeld veel korter zitten en meer raadsleden zich afsplitsen. Omdat het ledenaantal van politieke partijen afneemt, is de vijver waaruit kan worden gevist voor raadsleden en wethouders bovendien kleiner geworden.

Onno Hoes (Maastricht), vertrokken vanwege de mediarel rond 'toyboy'. Beeld anp

Opgelegde herindeling

Om te voorkomen dat burgemeesters het slachtoffer worden als de lokale politiek niet goed functioneert, pleit Remkes voor een stevigere stok achter de deur. De commissaris van de koning moet kunnen ingrijpen met een opgelegde herindeling, een tussentijdse ontbinding van de raad of aanstelling van een regeringscommissaris. Als de net aangestelde waarnemend burgemeester Bernt Schneiders het in Bloemendaal niet lukt binnen een jaar orde op zaken te stellen, dan zal Remkes het provinciebestuur voorstellen een procedure voor een herindeling te starten - waarmee de gemeente wordt opgeheven.

Hoogleraar Korsten zou het goed vinden als de commissaris van de koning meer mogelijkheden krijgt om de situatie in een gemeente te verbeteren. Maar een proces van herindeling duurt volgens hem veel te lang om serieus te nemen als dreigmiddel. Een regeringscommissaris is in Nederland slechts één keer aangesteld om orde op zaken te stellen in een Nederlandse gemeente, in 1951 in Finsterwolde.

In nieuwe wetgeving, die na goedkeuring van de Tweede Kamer bij de Eerste Kamer in behandeling is, wordt vastgelegd dat de commissaris van de koning de taak heeft te bemiddelen bij conflicten in gemeenten die zelf niet uit de impasse kunnen komen.

Hans Gerritsen (Haaksbergen), vertrokken vanwege het ongeluk met de monstertruck. Beeld anp
Bert Jansen (Montfoort), vertrokken naar aanleiding van integriteitsonderzoek.
Anton Barske (Gorinchem), vertrokken omdat het niet klikte, 'geen verbinder'. Beeld anp
Eduard van Zuijlen (Menterwolde), vertrokken wegens verziekte verhoudingen. Beeld anp
Sjon Stellinga (Schiermonnikoog), vertrokken vanwege zijn liefdesleven.
Marc Jan Ahne (Ommen), vertrokken na onderzoek rijksrecherche naar diefstal.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.