Reconstructie: zo verliep de nacht van terreur in Parijs

De nacht van terreur in Parijs verliep uiterst chaotisch. Wat gebeurde er op welke locatie, en in welke volgorde? Dit is wat we nu weten:

Beeld ANP

Buiten bij het stadion Stade de France dicht bij Parijs. Beeld afp

21:20 - Stade de France
Het stadion dat er van ver af uitziet als een enorme ufo, staat in het Franse geheugen gegrift omdat het nationale elftal er Brazilië versloeg in de WK-finale van 1998. Nu is er een vriendschappelijke wedstrijd tegen Duitsland, bijgewoond door 80 duizend toeschouwers, onder wie president François Hollande. Wanneer er twintig minuten zijn gespeeld, klinkt in het stadion en op televisie een enorme knal. 'Vuurwerk', taxeert sportverslaggever Frederic Laharie die voor zijn krant Ouest-France op de perstribune zit. Velen denken dat met hem, een deel van het stadion juicht.

Het blijkt een terrorist te zijn, die zich buiten het stadion met zijn bomgordel heeft opgeblazen. Tien minuten later volgt een tweede knal. Laharie weet zeker dat er meer aan de hand is. Helemaal als hij vlak voor het einde van de eerste helft ziet dat Hollande door zijn veiligheidsmensen wordt weggeleid.

De president wordt naar zijn Elysee-paleis gebracht, zijn eveneens aanwezige minister van Binnenlandse Zaken Bernard Cazeneuve naar diens eigen ministerie op de Place Beauvau. Om 21.53 uur, als de hoogwaardigheidsbekleders al zijn vertrokken, brengt een derde zelfmoordterrorist zich tot ontploffing, dit keer voor een McDonald's net buiten het stadion. Om paniek te voorkomen besluiten de autoriteiten dat de wedstrijd gewoon wordt uitgespeeld.

Mondjesmaat

De informatie over wat zich buiten het stadion afspeelt, dringt maar mondjesmaat tot de fans door, vertelt Laharie, omdat het internet overbelast is. Van zijn familieleden hoort hij per sms over de aanslagen. De stadionspeaker blijft rustig en spreekt over een 'incident'. Hij zegt: vertrouw ons als we zeggen dat het veilig is. Dat werkt goed. Er is maar even paniek. Ook de spelers horen pas na de wedstrijd (2 - 0 voor Frankrijk) wat er gebeurd is.

De tienduizenden bezoekers verlaten ongedeerd het stadion, het Duitse elftal blijft achter en brengt om elk risico te vermijden de nacht in de kleedkamers door, voordat de spelers naar Duitsland teruggaan.

Buurtbewoner ingenieur Jean-Yves Perrier, die met zijn zoontje de wedstrijd zit te kijken, rent na de tweede knal zijn balkon op en ziet tien ambulances aankomen. Volgens staatssecretaris van sport Thierry Braillard willen de drie terroristen het stadion binnenkomen. Het lukt hen niet, de beveiliging ontdekt de bomvesten, waarna ze zichzelf opblazen. Er vallen in totaal vijf doden onder wie drie terroristen, en negen zwaargewonden.

Tekst gaat door onder foto.

Toeschouwers staan op het veld in het Stade de France. Beeld afp
Agenten bewaken de Rue Bichat na de aanslag. Beeld epa

21.25 Parijs, 10de arrondissement
Dit is de buurt van het Canal Saint-Martin, zo geliefd bij jong en hip Parijs; een quartier bobo - bourgeois-bohémien zeggen ze hier. Links, creatief en met genoeg geld om uit te gaan. Op de kruising van de rues Bichat en Alibert liggen twee etablissementen tegenover elkaar die in de weekeinden altijd uitpuilen: aan de ene kant café-restaurant-hotel Le Carillon: een zaak zoals je je een Parijs buurtrestaurant voorstelt, met dikke gordijnen en rood schilderwerk dat nodig moet worden bijgewerkt. Aan de andere kant Le Petit Cambodge: een modern ingericht Cambodjaans restaurant, van dezelfde eigenaars als Le Cambodge, even verderop.

Een zachte herfstavond, mensen zitten nog buiten op de verwarmde terrassen te praten en te kijken naar voorbijgangers. Op het terras van Le Carillon viert een groepje architecten dat de werkweek er weer op zit. Een zwarte Seat Leon komt aanrijden van de richting Rue du Faubourg du Temple. De auto stopt, twee mannen met kalasjnikovs stappen uit en beginnen te schieten. Eerst nemen ze het terras van Le Carillon onder vuur, 'tot er niemand meer beweegt', zoals een getuige in Le Monde zegt. Daarna is Le Petit Cambodge aan de beurt. Omdat de mensen die op het terras zaten naar binnen zijn gevlucht, vuren ze salvo's af door de open deur. Er vallen vijftien doden en tien zwaargewonden. Van de architecten zal er één de schietpartij niet overleven, zes van hen raken gewond.

21.32 Parijs, 11de: rue de la Fontaine-au-Roi

Pal aan het Canal Saint-Martin, dat hier trouwens ondergronds loopt. Hooguit vijf minuten lopen vanaf Le Carillon et Le Petit Cambodge. Bij pizzeria La Casa Nostra en de er tegenover gelegen bar 'A la bonne bière' stopt de zwarte Seat opnieuw. De terroristen stappen uit en lossen honderd schoten. Er vallen vijf doden en acht zwaargewonden. Onder de doden bevinden zich twee meisjes die net uit een nabijgelegen jeugdherberg zijn gelopen.

Tekst gaat door onder foto.

Mensen leggen bloemen neer bij restaurant Le Carillon. Beeld afp
Een slachtoffer bedekt met een wit laken ligt op de grond bij het café La Bonne Biere. Beeld afp

21.36 Parijs, 11e : rue de Charonne.
We zijn nog steeds in oost-Parijs, meer richting Bastille nu, ook een feestelijk deel van de stad. Hier rijden de mannen in de zwarte Seat naartoe om restaurant La Belle Equipe onder vuur te nemen. Weer stoppen ze voor het terras, waar de mensen nog buiten zitten; het is een plek waar jonge stelletjes graag afspreken. Premier Manuel Valls woont hier vlakbij. Uit de zwarte Seat springt een schutter, die zo'n honderd kogels afvuurt. Net zolang tot iedereen is omgevallen, het duurt een eeuwigheid, zegt een ooggetuige in Le Parisien.

Een journalist van Le Monde die vlakbij dineert, overziet het bloedbad, nog voordat er ambulances zijn. Hij hoort 'hartverscheurende geluiden' en ziet verwilderde gezichten en bloedplassen op de vloer. 'Er liggen lijken over de tafeltjes, in vreemde houdingen. Met moeite komt er iets van organisatie op gang. Iedereen twijfelt, weet niet hoe te handelen. Moeten de lijken worden neergelegd? Of moeten we ze juist laten zoals ze zijn? Een jongeman probeert zich op te richten, schreeuwend, en stort dan in. Er loopt bloed langs zijn hals. Mensen proberen hem te helpen. Overal is puin, gebroken glas. De eerste zenuwinzinkingen. Dan komt de politie en de brandweer.' Hier zijn 19 doden en 9 zwaargewonden zijn gevallen.

Kogelgaten in het raam van café La Bonne Biere. Beeld epa

21.40 Parijs, 11e: boulevard Voltaire
Een brede straat vlak bij Canal Saint-Martin. Een zelfmoordterrorist blaast zich op even buiten het café-restaurant Comptoir Voltaire. Een persoon raakt zwaar gewond. Het verband van deze - goeddeels mislukte - actie met de andere aanslagen is niet duidelijk. Ook is niet bekend of de dader deel uitmaakt van het team dat elders in oost-Parijs toeslaat.

21.40 Parijs, 11e. Le Bataclan
Een concertzaal vlak bij de boulevard Voltaire. Een zwarte Polo parkeert bij deze muziektempel, waar de Amerikaanse bluesrockband Eagles of Death Metal voor 1.500 mensen optreedt. Het is een band voor meerdere generaties - jongeren gaan er met hun ouders heen.

Le Bataclan is een van de belangrijkste muziekzalen van Parijs, te vergelijken met Paradiso en de Melkweg in Amsterdam. Lou Reed, Oasis, Jeff Buckley, Prince - als ze naar Parijs komen, is het naar Le Bataclan. De Franse mythische zanger Alain Bashung geeft er zijn laatste Parijse concert. Aan de in vrolijke kleuren geschilderde gevel zie je nog dat die ooit een Chinese pagode moest voorstellen. De zaal wordt in 1865 gebouwd voor uitvoeringen van het muziektheaterstuk Ba-Ta-Clan van Jacques Offenbach. Daarna wordt ze nog voor theater en film gebruikt. Vanaf 1983 is het een muziekzaal, met aan de voorzijde een café. Er is plaats voor 1.500 bezoekers, in de zaal en op het balkon.

Le Bataclan krijgt in 2005 een joodse eigenaar, Olivier Poubelle, die volgens het weekblad Le Point in 2011 met een aanslag wordt bedreigd door een radicaal-islamitische organisatie. Hij organiseert er joodse feesten en evenementen. Vanaf september is de Franse ondernemer Arnaud Lagardère eigenaar, Poubelle is nog mede-directeur.

Tekst gaat door onder foto.

Mensen worden geëvacueerd na de aanslag op Bataclan tijdens het concert van de Eagles of Death Metal. Beeld afp
Getuigen van de schietpartij in concertzaal Bataclan worden opgevangen. Beeld ap

Machteloos

De toegang van de zaal grenst bijna aan de straat, waardoor de terroristen snel binnen zijn. De verkoper van cd's en T-shirts van Eagles of Death Metal, die vlak bij de ingang zit, wordt als een van de eersten doodgeschoten. Er zijn drie beveiligers, die machteloos staan tegenover machinegeweren - ook zij worden meteen gedood. Op het moment dat de vier terroristen de zaal betreden, zet de band net Kiss the devil in. De mannen dragen geen gezichtsbedekking, wat er volgens deskundigen op duidt dat ze bereid zijn te sterven. Ze dragen wijde kleding; twee zijn in het zwart, de ander is in beige. Ooggetuigen omschrijven hen als jong, ergens tussen de 20 en 30 jaar. Het gerucht gaat dat een van hen een vrouw is.

Een van de schutters is de 29-jarige Ismaël Mostefaï, een 'kleine crimineel' en jonge vader, afkomstig uit de voorstad Courcouronnes, maar recentelijk wonend in Chartres. Hij zou enkele jaren in Syrië zijn geweest.

Met zijn kameraden roept hij: 'Allah Akbar'. Dan beginnen ze te schieten met hun AK-47 machinegeweren. In Le Bataclan voltrekt zich de grootste slachtpartij van de avond: 89 vooral jonge mensen worden vermoord, honderden mensen raken gewond. Concertbezoekers vallen op de grond, over elkaar heen. Sommigen weten te overleven door zich voor dood te houden onder de lijken. Ze zien hoe de trappen bezaaid liggen met lichamen, hoe de terroristen schieten op iedereen die zijn smartphone durft te gebruiken om van zich te laten horen.

Bloedende mensen vluchten de straat op terwijl de terroristen hun wapens aan het herladen zijn. Na de schietpartij houden de terroristen honderden mensen in gijzeling. Een van hen is Pierre Janaszak, een radiopresentator. Die zegt tegen het persbureau AFP dat hij een terrorist hoort roepen: 'Het is de schuld van Hollande, hij had niet in Syrië moeten interveniëren.' Benjamin en Célia, twee bezoekers, vertellen tegen Le Figaro dat ze vier aanvallers van amper twintig jaar zien. Niet speciaal knap, maar ook geen duivelskoppen. Ze spreken Frans zonder accent. Ze laden en herladen heel professioneel. Tegen half elf weten Benjamin en Célia te ontsnappen. Bij omwonenden kunnen ze het bloed van hun gezicht wassen en krijgen ze schone kleren.

De Amerikaanse rockgroep Eagles of Death Metal tijdens het optreden, enkele momenten voordat de gewapende mannen de zaal bestormen. Beeld afp
Beeld afp

21.50 Parijs 11e, Le Bataclan
Enkele tientallen bezoekers slagen erin de zaal te verlaten via de nooduitgang, die uitkomt op de passage Saint-Pierre Amelot. Gewonden strompelen weg, anderen slepen gewonden aan armen en benen met zich mee. Op de bovenste verdieping hangt een meisje aan spijlen uit een open raam. Ze wordt later weer binnengetakeld. Daniel Psenny, redacteur van Le Monde, filmt de vluchtelingen en wordt later zelf getroffen door een kogel als hij zijn voordeur opent om gewonden binnen te laten. Hij moet sterk aan 9/11 denken.

22.43
De ziekenhuizen gaan over tot de hoogste staat van paraatheid, plan-blanc, nu het dodental met de minuut stijgt. Spontaan zijn vele artsen en verpleegsters naar hun ziekenhuizen teruggegaan. Chirurgen spreken van 'oorlogsverwondingen' op ongekende schaal. De gewonden krijgen aanvankelijk alleen een nummer: '13.11.15 1', '13.11.15.2', zo groot is de toevloed.

De ruim 350 mensen worden verdeeld over zeventien eerste hulpafdelingen - de 99 zwaargewonden gaan naar vijf traumacentra. Als hun identiteit is vastgesteld, raken ze hun nummer kwijt. Sommige artsen worden weer naar huis gestuurd omdat er te veel personeel is 'en we weten dat we nog frisse mensen nodig zullen hebben. Dit gaat nog wel lang duren', zegt een verpleger tegen Le Figaro.

Een ander stelt vast dat 'doktoren nog weleens grote ego's hebben en onmogelijke karakters, maar nu verloopt hun intake van patiënten vlekkeloos'. De staking van het medisch personeel tegen een onrechtvaardig geachte wetswijziging is geruisloos opgeheven.

Persoonlijke spullen zijn achtergelaten door een vluchtende concertbezoeker bij de ingang van concertzaal Bataclan. Beeld afp

00.01
Vanuit het Élysée, het presidentiële paleis, spreekt president Hollande de bevolking op televisie toe. Hij kondigt de noodtoestand in het hele land af, voor het eerst in meer dan vijftig jaar.

00.15
In het Élysée is ministerraad. Drieduizend militairen worden gemobiliseerd. Voor heel Frankrijk worden tienduizend militairen extra worden ingezet.

00.20 Parijs, 11de, Bataclan
Commando's van de BRI en RAID openen de aanval op de terroristen. Een kort vuurgevecht en enkele explosies en het is voorbij. Twee van de aanvallers blazen zichzelf op in de loges, een derde wordt geraakt door een politiekogel waardoor zijn bomgordel explodeert. De bezoekers stromen naar buiten, lijkbleek, huilend. Op straat liggen de lijken van de slachtoffers, bedekt onder aluminiumdekens. Overal in de zaal en op de trappen liggen zielloze lichamen in grote plassen bloed. 'Het was smerig daarbinnen', verklaart een agent tegen Libération. 'Mensen met kogels in het hoofd, mensen die zijn afgeslacht terwijl ze op de grond lagen.'

De bandleden van The Eagles of Death Metal behoren niet tot de slachtoffers.

Anders dan bij de cafés wordt de omgeving van Le Bataclan lange tijd afgezet door de politie.

Zaterdagochtend, Parijs, 10e arrondissement
Het kruispunt met Le Carillone en Le Petit Cambodge biedt een macabere aanblik. Mensen drommen zwijgend of zacht pratend samen, steken een kaarsje aan en leggen een bos bloemen tegen de gevel. Er hangen vellen papier met teksten als: 'We laten onze vrijheid niet afnemen'. Of gewoon: 'Vive la France'.

De gordijnen van Le Carillon zijn dicht, in de ramen zitten overal kogelgaten, in sommige is een bloem gestoken. Voor het restaurant staat een oude Nissan. Een vader tilt zijn kind op en wijst: kijk, bloedspetters op het dak. Voor de wielen liggen blauwe plastic handschoenen in de goot, de vingertoppen rood.

Beeld afp

Zaterdagmiddag, Parijs, 11e
Voor het restaurant La Casa Nostra ligt zaagsel om de bloedsporen te verbergen. In de ruiten van de bar À la bonne bière en bij wasserette Lavatronic zijn de kogelgaten nog zichtbaar.

'Ik heb de terroristen gezien', zegt Alphonse Nonba (41), personeelsmedewerker. 'Ik heb ze in de ogen gekeken. Het waren jongens van nog geen dertig jaar.' Hij kwam toevallig langs lopen. 'Ik hoorde de salvo's, ik zag twee mensen omvallen als blaadjes. Toen heb ik me met een heleboel andere mensen verstopt bij de McDonald's. We lagen stijf tegen de grond gedrukt. Op een gegeven moment dachten we dat ze de McDonald's in zouden komen. Daar hadden ze een bloedbad kunnen aanrichten. Het was ook heel symbolisch geweest, zo'n Amerikaans bedrijf. Maar plotseling draaiden ze zich om.'

Nonba heeft de tranen in de ogen staan. 'Ik zie steeds weer die mensen voor me. De mensen die vielen, een vrouw met een kogel in haar been die zich naar de McDonald's probeerde te slepen.'

Bij de afzetting staat een meisje hartverscheurend te huilen. Het is de serveerster van de Casa Nostra, zegt Nonba. 'Haar moeder was in de McDonald's. Ze waren nog geen honderd meter van elkaar verwijderd, allebei in veiligheid. Maar het heeft uren geduurd voordat ze elkaar terugvonden. We werden door de politie vastgehouden en er was geen telefoonverkeer mogelijk.'

Ook hier waxinelichtjes, bloemen en de verslagen stilte van mensen die toestromen omdat ze iets willen ervaren van het onbegrijpelijke dat de stad een avond eerder overkomen is.

Bloemen worden neergelegd bij restaurant La Casa Nostra. Beeld afp

Zaterdagavond, Parijs, 11e
Het stuk van het Canal Saint-Martin pal voor de politie-afzetting is veranderd in een televisieplatform. Tientallen straalwagens staan er, en een batterij tv-lampen die presentatoren uit vele landen beschijnen. Om 20.00 uur staan ze in een lange rij klaar voor een rechtstreekse reportage. Achter hen een zee van kaarsen, bloemen en wensen: 'Paris Courage!'

Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden